TẢN MẠN VỀ ĐẾ QUỐC ANH (PHẦN 1)

Duy Anh Nguyen

1. Năm 1215, các lãnh chúa lớn tại Anh đã nổi dậy chống lại vua Anh John I vì ông ta thực hiện một chế độ bạo ngược, mất lòng dân và đánh thuế rất cao đối với các lãnh chúa. Vị vua này cũng ngày càng bị mất lòng của các Giáo sĩ Công Giáo do sự kiện phản đối Tổng giám mục xứ Cantebury nên đã bị vạ tuyệt thông vào năm 1207. Bị toàn xã hội chống lại, ông ta đã đóng dấu lên bảng Magna Carta được viết bằng tiếng Latin vào ngày 15.6.1215. Bản Hiến chương này mặc dù chỉ là một bản hiến pháp dành riêng cho giới quý tộc và những người tự do nhưng nó là một món quà tuyệt vời của nước Anh dành tặng cho thế giới sau này. Magna Carta là nguồn cảm hứng cho 1/3 điều trong Tuyên ngôn nhân quyền của Mỹ sau này. Đây cũng là bản hiến pháp đầu tiên trói buộc vua Anh vào một bộ luật Thông luật hay Tiền lệ Pháp hay Common Law. Amendment 5 của Hiến pháp Mỹ đã lấy thẳng điều luật sau từ Magna Carta :”không ai bị tước đoạt mạng sống, quyền tự do hoặc tài sản, nếu không có thủ tục pháp lý đúng đắn “. Biện pháp Habeas Corpus, trong đó việc đem người bị bắt ra toà để xem nhà nước có quyền giam giữ người ấy hay không được thiết lập để người bị giam giữ bất hợp pháp có quyền chứng minh họ đang bị giam giữ bất hợp pháp cũng được lấy từ Magna Carta. Tất nhiên rất nhiều vị vua độc tài sau này của Anh đã chống lại việc thi hành Magna Carta nhưng nó đã trường tồn theo năm tháng đến ngày nay và đã làm cảm hứng cho nhiều bộ luật khác.

2. Chiến tranh Trăm Năm của Anh và Pháp là nguồn cơn của việc đấu đá gần nửa thiên niên kỷ giữa Anh và Pháp. Người Anh chiếm ưu thế lớn sau các trận đánh Crecy (1346) (Anh chết 100- Pháp chết 4000), Agincourt (1415) (Anh chết 600- Pháp chết 6000) vốn là những trận đại sỉ nhục trong lịch sử nước Pháp. Tuy nhiên sự nổi lên của Thánh nữ Jeanne D’Arc (1 nhà thờ ở Sài Gòn được đặt tên của Thánh nữ này) đã làm tiêu tan hi vọng chiếm nước Pháp của vua Anh. Với một niềm tin tôn giáo vô bờ và một tâm hồn thánh thiện, Jeanne D’Arc đã quy tụ được rất đông người Pháp đánh bại người Anh ở Patay năm 1429. Người Anh và người Pháp sau đó thù nhau gần 4-5 thế kỷ và tiếng Pháp, vốn chiếm hơn 50% vốn từ vựng của nước Anh vào lúc đó đã bị loại bỏ ra khỏi nước Anh. Đây cũng là lần cuối cùng người ta chứng kiến tinh thần hiệp sĩ kỵ binh ở châu Âu. Từ sau trận Crecy, vũ khí tầm xa đã chiếm ưu thế hoàn toàn trên địa hạt vụ khí. Pháo dùng thuốc súng lần đầu tiên được dùng tại cuộc chiến này. Jeanne D’Arc bị người Burgundy bắt và bán cho người Anh để hỏa thiêu vì dị giáo, va con tàu của Pháp đã được đặt theo tên cô. Bộ phim The messenger: The story of Joan Of Arc cũng là một bộ phim giả tưởng về các dòng suy nghĩ của Jeanne lúc bị bắt và bán cho người Anh.

3. Cuộc chiến Hoa Hồng vốn diễn ra sau Chiến tranh Trăm Năm là một nguồn cảm hứng cho bộ phim Game of Throne. Cuộc chiến 30 năm (1455-1485) giành ngôi báu giữa nhà York (giống nhà Stark) và nhà Lancaster (giống nhà Lannister) đã làm lung lay tận gốc giới quý tộc Anh và đã chấm dứt tình trạng cát cứ phong kiến của Anh để chuyển sang thời kỳ Phục Hưng. Cũng tương tự như bộ phim, hai nhà lần lượt có thua có thắng, nhà Lancaster và nhà York lần lượt bị diệt cả dòng họ để cuối cùng dòng họ Tudor, triều đại chuyên chế cuối cùng của Anh lên ngôi báu.

4. Người Anh đầu tiên đi vòng quanh thế giới là cướp biển nổi tiếng nổi tiếng vùng Caribean và là Phó Đô Đốc của Anh được phong tước Sir. Tôi khá nghi ngờ ông này là nguyên mẫu của Jack Sparrow với sự thông thái, hoạt ngôn, quỷ quyệt và tàn bạo. Drake là tên của ông nhưng cũng có nghĩa gần như rồng trong tiếng Tây Ban Nha, điềm chẳng lành với Hạm đội Armanda mạnh nhất thế giới. Drake tham gia vào một toán cướp biển vào năm 1573 tại Panama và đã chiếm được một kho báu khổng lồ bao gồm 20 tấn vàng và bạc. Ông cùng đồng bọn đã bị lạc đường, đói khát, hoang tưởng và cuối cùng là suýt bị chìm khi cố thoát bằng một chiếc bè. Drake cuối cùng cũng đã về được nước Anh và là người gần như giàu nhất nước vào thời bấy giờ. Drake, với 5 chiếc tàu của mình đã vượt bao nhiêu gian nan để đi vượt qua Thái Bình Dương với dự định đi vòng quanh thế giới. Tuy nhiên khi mới đến được Cape Horn, cực Nam châu Mỹ, người Anh đã mất 3 tàu và 1 tàu làm phản. Drake đã lênh đênh trên biển chỉ với chiếc tàu Pelican và trở thành người Anh đầu tiên đi vòng quanh thế giới. Các vụ bắt giữ tàu Tây Ban Nha ở Viễn Đông đã làm họ tức giận và đánh chiếm Bồ Đào Nha vào năm 1580 để chấm dứt khủng hoảng kinh tế do Viễn Đông lúc đó được Giáo Hoàng chia cho Bồ Đào Nha. Hạm đội Armanda lớn nhất thế giới cũng bị Drake đánh bại vào năm 1588. Drake được phong tước Sir, tước vị cao nhất dành cho một cướp biển! 

5. Trước khi Louis XVI bị xử tử vào năm 1793 được 144 năm, những người Anh cuồng loạn cũng đã xử tử vị vua Charles I với cùng tội danh phản bội Tổ quốc. Charles I cố gắng phá hoại hoạt động của Nghị viện, tăng thuế không thông qua sự chấp nhận của họ, bức hại tôn giáo và cuối cùng hai phe đã đụng độ nhau bằng gươm giáo. Quân nghị viện dưới sự lãnh đạo của Cromwell đã chiến thắng nhà vua trong trận quyết định vào năm 1648, bắt được vua Charles (người đã đầu hàng vua Scotland) và cuối cùng quyết định rằng ông sẽ bị xét xử đại hình. Charles I là vị vua cuối cùng của Anh quốc bị tử hình vì tội phản quốc.

6. Francis Bacon là cha đẻ của phương pháp khoa học hiện đại. Newton là cha đẻ của cơ học cổ điển, tích phân và nghiên cứu về trọng lực. Darwin là cha đẻ của thuyết tiến hoá. Adams Smith là cha đẻ của các lý luận kinh tế hiện đại và thuyết bàn tay vô hình. Shakespeare là nhà soạn kịch vĩ đại nhất thế giới và là cha đẻ của ngôn ngữ Anh hiện đại. James Maxwell là người phát minh ra trường điện từ và các sóng vô tuyến. Alexander Graham Bell là nhà phát minh ra máy điện thoại. Alan Turing là nhà phá code hàng đầu trong thế chiến II. The Beatles là ban nhạc thành công nhất trong lịch sử nhạc rock n roll. Winston Churchill là người Anh vĩ đại nhất trong lịch sử (theo BBC). Nước Anh có thể có thăng trầm nhưng không bao giờ thiếu tài năng.

7. Theo Adams Smith, nước Anh là nước biết đến khái niệm tự do đầu tiên tại châu Âu và do đó là nước đầu tiên trên thế giới biết đến khái niệm tự do. John Locke, cha đẻ của khái niệm tự do đã kêu gọi con người nên dùng lý trí, trải nghiệm để đi tìm chân lý chứ không nên chấp nhận ý kiến áp đặt một cách mù quáng. Ông được coi là người có ảnh hưởng lớn nhất lên Rousseau và các cha đẻ của Cách mạng Hoa Kỳ khi họ viết Khế ước xã hội và Hiến Pháp Mỹ. Locke đã nói tới  quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc của người dân trong xã hội từ năm 1689 trong cuốn Hai khảo luận về chính quyền vào lúc mọi người trên thế giới còn suy nghĩ ngày mai phục vụ vua quan như thế nào cho tốt.

8. Nói về tự do sớm thế, nhưng thực chất nước Anh là một trong những nước buôn bán nô lệ hàng đầu thế giới vào thế kỷ XVII và XVIII. Những người nô lệ bị chính những người đồng chủng tộc và kẻ thù da đen của họ bắt giữ và cung cấp cho các thuyền buôn nô lệ của các quốc gia đậu sẵn ở các nơi như Ghana, Dahomey và Bờ Biển Ngà ngày nay. Có rất nhiều bằng chứng cho thấy người da đen bị giam trong các lồng kín với 12-13 người một chiếc. Nô lệ phải trải qua một hành trình dài dằng dặc từ Tây Phi đến miền Nam nước Mỹ, các nước Caribean hay Brazil. Tất cả những điều kiện vệ sinh ăn uống, tiêu tiểu, say sóng đều diễn ra ở một cái lồng. Có ước tính 13-60 triệu nô lệ bị chuyển đi theo phương thức mua bán siêu lợi nhuận. Đã có từ 1-13 triệu nô lệ bị chết và vứt xác ở ngoài khơi Đại Tây Dương. Siêu lợi nhuận của ngành mua bán nô lệ giúp Anh có thêm vốn đầu tư vào các cuộc Cách mạng Công nghiệp trong nước. 

9. Nước Anh chiếm Ấn Độ theo kiểu tằm ăn dâu và hối lộ cho các nhà cầm quyền Mogul từ thế kỷ 17. Trong thời gian Anh chiếm đóng Ấn Độ, có nhiều sự kiện khủng khiếp đã xảy ra. Vụ thảm sát Black hole là một ví dụ kinh hoàng cho thời gian người Anh xâm nhập vào Ấn Độ. Vị hoàng tử Calcutta đã bắt giam 146 người bao gồm cả lính và dân vào trong một nhà tù nhỏ rộng 23m2 vào một đêm tháng 6 khó quên của năm 1756. Ông ta quyết định đi ngủ mặc cho tiếng kêu la thảm khốc từ phía nhà tù. Sáng dậy, chỉ còn 23 người còn sống!

10. Vụ nổi dậy năm 1857-1858 tại Ấn Độ được cho là do người Anh để mỡ bò để thoa súng làm sạch và cho khẩu phần thịt heo cho quân sĩ người gốc Ấn theo đạo Bà La Môn và người Ấn theo Hồi giáo làm họ tức giận nhưng có lẽ nguyên nhân sâu xa là người Anh sống xa hoa và hoang phí giữa biển người Ấn nghèo khó. Ấn Độ lâm vào tình cảnh đánh nhau dữ dội giữa Anh và các quân lính theo triều đại cuối cùng của họ là Mugal. Không như Trung Quốc, nước Anh đã lật đổ được triều đại này và độc chiếm Ấn Độ trong gần 100 năm tiếp theo.

11. Trong lịch sử nước Anh, lần duy nhất đầu hàng và thua luôn cả cuộc chiến đó là với người Mỹ ở Yorktown năm 1781. Với các lần người Anh thua trận khác như tại Afghanistan 1842 hay Nam Phi 1899 thì người Anh không đầu hàng hoặc thắng trên toàn cục.

12. Người Đức và người Anh rất hay đánh nhau nhưng sự thật thì dòng vua hiện tại của Anh Quốc lại có xuất xứ từ Đức. Đó là dòng Nhà Saxe-Coburg và Gotha sau đổi thành dòng Windsor do làn sóng chống Đức tăng cao tại Anh trong thế chiến I.

13. Nước Anh vừa quý tộc vừa dân chủ, vừa lạnh lùng lại vừa nồng ấm, người Anh tưởng không hài hước nhưng lại sinh ra những cây hài không tưởng như Charlie Chaplin, Mr.Bean. 

14. Vua Anh chưa bao giờ chấp chính từ năm 1688, thể chế nghị viện ít phải thay đổi từ năm đó trở đi mà lại hoạt động trơn tru đến lạ thường. Các Đảng phái thi nhau nắm quyền, thi nhau phát triển học thuyết nhưng luôn giữ một chính sách nhất quán đó là Tam quyền phân lập và không can thiệp sâu vào đời sống nhân dân. Nhờ vậy nước Anh chưa bao giờ phải có những biến động mạnh về mặt xã hội như Pháp hay Đức nhưng họ vẫn luôn tiến về phía trước qua các biến đổi thầm lặng từ phía nhân dân. 

15. Người ta thường coi trọng các biến động chính trị hơn là các biến đổi về mặt khoa học kỹ thuật của một quốc gia khi nhìn về lịch sử. Tuy nhiên Anh quốc là một trường hợp ngoại lệ. Anh quốc đã sáng tạo ra một hệ thống nhà máy vào thế kỷ XVIII sau khi đã làm biến đổi ngành sản xuất bông. Trong một số trường hợp, cách mạng có nghĩa là tàn phá nhưng ở trường hợp của Anh revolution (cách mạng) chính là evolution (tiến hoá) thêm chữ r vào. Hàng loạt các sáng chế công nghiệp làm năng suất của người Anh cao gấp vài lần so với người châu Âu vào thời điểm đó (chưa nói đến người châu Á).  Động cơ hơi nước do Thomas Newcomen phát triển năm 1705 đã được James Watt cải tiến để làm cho nó hoạt động được ở xa mỏ than để đến thế kỷ XIX nó được hoạt động rộng rãi ở nhà máy. Than cốc, thép giá rẻ, đường rày xe lửa, guồng quay tơ bằng bông, máy dệt đều được sáng chế ở thời kỳ này vì lý do người ta thi nhau buôn bán, thi nhau phát triển hàng hoá kiếm lợi nhuận dựa trên một chính quyền ổn định nhất thế giới.

Duy Anh Nguyen

(Hết phần I)

Leave a Reply Cancel reply