Global Footprint: Đi ngang đất nước Chùa Tháp

Giang Công Thế

Đến Campuchia nhiều lần, thăm Đế Thiên Đế Thích lần đầu tiên, tôi thấy cần viết đôi dòng. Càng viết, càng thấy ít, vì thấy yêu đất nước này.

Phnom Penh và dấu ấn Việt 

Tôi nhớ lần đầu đến Phnom Penh (PNP) cách đây hơn chục năm (1998), sân bay Pochentong tồi tàn, mấy cái bàn và vài anh biên phòng đứng ngáp ruồi. Người bạn đi trước 1 tuần đã mail cho tôi rằng, nhớ không được “hối lộ”, thế nào cũng bị “xin” đô la.

Một anh hải quan xem hộ chiếu, biết tôi từ Hà nội, bắt đầu phang tiếng Việt hay hơn cả người bản xứ nhà ta. Rằng, nhà anh nghèo lắm, nuôi 4 đứa bé, vợ đang thất nghiệp, và cuối cùng xin…10$. Một người bằng xương bằng thịt hiện lên đòi tiền trắng trợn ở cửa khẩu quốc tế không khỏi làm du khách ngỡ ngàng.

Bảo tàng Angkor của con gái TT Hunsen
Photo : Hiệu Minh

Nhưng hôm nay (2009) sân bay PNP đã hiện đại hơn nhiều do người Pháp tài trợ. Camera an ninh đặt khắp nơi, check in với tốc độ chưa từng thấy, 1 phút/người và đương nhiên, không còn ai xin đô la.

Thủ đô PNP đã thay đổi nhiều, ôtô, xe máy đông nghẹt, còi bấm toe toe, nhưng không ồn ào bằng Hà nội. VietTel là công ty truyền thông số một tại đây. Nghe nói công ty xăng dầu SOKIMEX kèm siêu thị như bên Mỹ cũng do một người Việt tên là Sok Kung làm chủ. Tới mua vé vào cửa Angkor Wat, giá 20$/người, biết thêm, chính bác SOKIMEX thầu bán vé cho trung tâm du lịch khổng lồ này.

Photo : Hiệu Minh

Nhà cửa PNP mới xây dựng khá bừa bãi, nhiều phố trông na ná Hà nội nhà ta, cao thấp, cửa vòm, cửa sắt kéo đến loại bằng gỗ lim. Người Việt ở Campuchia tới hai triệu trong tổng số 15 triệu dân, vì thế văn hóa lúa nước sông Hồng cũng đóng một vai trò nhất định trong kiến trúc.

Như nhiều nơi khác trên thế giới, người Hoa chiếm những phố trung tâm rất đẹp. Cửa hàng ăn uống nào ngon và đông khách, y như rằng của bác ba Tầu. Đến thăm một villa ngay trên phố trung tâm của PNP để chuẩn bị cho văn phòng chuyển sang thì gặp bác chủ là người Hoa từ Singapore sang đây những năm 1990. Hai tòa nhà đồ sộ nối vào nhau, toàn làm bằng gỗ quí, vườn rộng mênh mông, đủ loại cây cảnh, bể bơi. Số người lau nhà, dọn vườn khoảng 20 người. 

Cách đó một vài chục mét là villa 3 tầng ngói mầu tím đang hoàn thiện của Thủ tướng Hunsen. Trông qua cũng biết, villa này sẽ đẹp nhất Camphuchia.

PNP nhộn nhịp và hối hả xây dựng. Thầm nghĩ, không cẩn thận, rồi kiến trúc đô thị sẽ copy Hà nội hay Sài Gòn nhà ta, tây không ra tây, ta không ra ta, nửa quê, nửa tỉnh, không phải Hoa, không phải Nhật mà cũng chẳng phải Khmer.

Villa Hunsen
Photo : Hiệu Minh

Đi thăm Siem Reap với “thổ công” IT

Tới Phnom Penh là thứ 5, làm việc với văn phòng ngày thứ 6, tự nhiên thấy week-end không biết làm gì. Anh bạn IT tên là Chhim Taravaddey, thuộc loại “thổ công”, gợi ý đi chơi Siem Reap. Thế là lên đường 330km, hơn 5 tiếng sau đã đến Angkor Wat.

Đi với “thổ công” Khmer nên biết thêm rất nhiều. Theo anh, Siem Reap do hai từ Siem và Reap ghép lại. Siem là người Xiêm (Siam – Thái Lan), Reap là flat (phẳng), Siem Reap là “làm cỏ” người Thái, nghĩa là dân Thái sang đây chiếm đất sẽ bị tiêu diệt. Đương nhiên, người Thái lại nói lái đi thành Siem Rép (người Thái có tổ chức).

Kampong Thom
Photo : Hiệu Minh

Không biết thực hư thế nào, chỉ biết dân Thái và cánh Khmer thỉnh thoảng đánh nhau vì ngôi đền Preah Vihear nằm ở khu vực biên giới hai nước. Tới chỗ nào cũng thấy dân Khmer nghiến răng nghiến lợi, chỉ đợi lệnh là xông vào, dù trông họ cũng gầy gò, bé nhỏ. Không khí cũng bốc khói như Trường Sa, Hoàng Sa nhà mình.

Vào trong Angkor Wat thấy hầu hết các tượng bị cắt đầu, bẻ tay, có cô vũ nữ bằng đá mà cũng bị vặt núm ty hay sờ nhẫn bóng. Anh Chhim giải thích, thời xưa chiến tranh Xiêm-Khmer, lính Thái sang đây ăn trộm “đầu tượng” mang về nước làm của riêng.

Hóa ra, láng “riềng” choảng nhau vì những miếng ăn, không riêng gì cạnh nước ta mới có. Hải đảo, đất liền, có gì chén được là y như rằng ai đó đứng ra nhận vơ hay tìm cách ăn cắp. Không ăn thì đạp đổ như kiểu tầu lạ đâm thuyền đánh cá.

Bò béo PNP
Photo : Hiệu Minh

Đường số 6, nhà tài trợ, con bò và chú dế mèn.

Từ PNP thẳng hướng Tây Bắc trên quốc lộ 6, tiến về Siem Reap qua vài tỉnh. Khi xe cách PNP khoảng 80 km, tại huyện Tang Kork, anh Chhim dừng lại giới thiệu “blood sea”.

Đây là điểm chiến lược phía tây của PNP, các bên thời chiến tranh Mỹ-Đông Dương vác quân để nghênh chiến. Một bên là quân đội miền Bắc Việt Nam, Khmer Đỏ của “đồng chí” Pol Pot và vua Sihanouk, một bên là quân đội Sài Gòn, Lon Nol, Sirik Matak, dưới sự yểm trợ của quân đội Mỹ, choảng nhau chí tử.

Blood sea – Biển máu
Photo : Hiệu Minh

Thông thường, đồng lúa Campuchia phì nhiêu, xa ngút tầm mắt, rất nhiều những cây thốt nốt cao vút. Hôm nay chứng kiến, cả vùng chiến sự ác liệt này chỉ còn vài cây trơ trọi. Không biết chính xác bao nhiêu ngàn người đã chết nơi đây. Người Tang Kork gọi đây là “biển máu – blood sea”.

Đi trên quốc lộ 6 này cũng thấy sự quản lý lục lộ khác nhau thế nào. Bắt đầu là đoạn đường khá xấu, hẹp, không trải mạt hai bên nên sụt lở, lồi lõm. Thỉnh thoảng lại một xe nhựa đường, vài thúng sỏi và công nhân đang vá đường. Hỏi ra, 100km đầu tiên do Chính phủ đầu tư nên chất lượng kiểu bác “Hun Sen”.

Nhà tài trợ ADB (Asian Development Bank) ngứa mắt nên đã ra tay trên đoạn 100km tiếp theo. Sau đó là anh chàng World Bank làm 100 km đến gần Siem Reap. Hai anh “cuốc tế” này chỉ huy nhà thầu khá được, đường quốc lộ đạt chuẩn khu vực… Đông Dương.

Đoạn 15Km gần vào Siem Reap, do anh Nhật lùn tài trợ, xe đi êm như bên Mỹ, đường ngắn dễ demo (trình diễn). Trên đường số 6 còn có cây cầu cổ thời Angkor Wat được cánh WB thiết kế tránh đi dù rất tốn kém. Hiện cầu là nơi chụp ảnh cho du lịch.

Cầu 1000 năm tuổi
Photo : Hiệu Minh

Nước ngoài tài trợ và quản lý có khác hơn. Chắc cũng rơi vãi khá – mức độ tham nhũng của Campuchia đứng thứ 166 gần cuối bảng (2009), Việt nam là 121 trong số 180 quốc gia – nhưng đường nhẫn, có vạch kẻ phân cách, biển báo giao thông đàng hoàng.

Nhiều nhất là biển tín hiệu trẻ em đi học và … bò qua đường, cứ vài trăm mét lại thấy một cái.

Bò Campuchia rất nhiều, hai bên đường thả rông, nơi buộc thừng, bò trắng nhiều hơn gấp bội bò vàng. Gần PNP thì bò béo tốt, đi càng xa thủ đô thì bò càng gầy, đến gần Siem Reap chúng như bộ xương di động.

Photo : Hiệu Minh

Bò thường được xuất khẩu sang Việt Nam để chăm sóc bằng thức ăn tăng trọng và đưa vào nhà hàng Sài Gòn. Thịt bò Campuchia nên bán cho những người tốt răng, hàm còn khỏe. Muốn xem kinh tế vĩ mô, không cần đọc báo cáo WB, xem đít bò có bị lõ (gầy) để bắt mạch sự phát triển hay tham nhũng.

Anh Chhim chia sẻ kinh nghiệm, bò Khmer không biết lùi, đã sang đường cứ thế ngông nghênh qua. Ô tô phải đi tránh phía đuôi. Bọn này không biết luật lệ giao thông, vì thế các nhà tài trợ nhất định đưa biển báo “bò” trên đường số 6.

Chả bù cho bên quốc lộ nhà ta, không có trâu bò nghênh ngang, nhưng đôi lúc có loại bò “hai chân”, học hành, bằng lái xe hẳn hoi, nhưng phóng xe bạt mạng, ngu hơn cả bò Campuchia qua đường. Vì thế, tai nạn nhiều vô kể bên Việt Nam. Trong khi cả đi lẫn về 660km Siem Reap – PNP, không hề gặp một tai nạn nào trên đường, trừ một con bê bị chẹt gẫy chân.

Dọc đường thấy người ta căng nilon và gắn bóng đèn neon, phía dưới có một “chậu” nước cũng làm bằng nilon, rất lạ. Hoa ra dân Khmer làm bẫy dế mèn của ông Tô Hoài. Loại dế này ở ngoài đồng nhiều hơn châu chấu. Ban đêm đèn điện sáng lên, các nhân vật của bác Tô Hoài “phiêu lưu” bay đến, quáng gà lao vào tấm nilon và rơi xuống nước. Ướt cánh, không bay được, dân chỉ việc ra hót cho vào rổ và gửi đi cho các thượng đế “phiêu lưu” tiếp trên bàn nhậu.

Dế mèn rán
Photo : Hiệu Minh

Trong nhà hàng bán dế rán dầu thốt nốt tới 25$/kg. Quán ăn mời, tôi rón rén thử. Thời xưa ăn châu chấu nướng ở Ninh Bình như cao lương mỹ vị, nay món dế Khmer rán cháy cạnh đáng dâng vua, ngon chưa từng thấy. Dân ở đây bán cho dân buôn thu gom và xuất sang Thái Lan dù hai nước đang đánh nhau.

Đến Siem Reap thấy nhà cửa đang mọc lên, khách sạn sang trọng. Khách sạn 4 sao Angkor Holiday mới toanh với giá 25$/tối bao ăn sáng, có lẽ do anh Chhim mặc cả khéo. Ăn nhòe ở nhà hàng trên trung bình giá 5$/người. Đi tuk tuk (xe máy kéo “toa khách” 4 chỗ – copy của dân Bangkok) cả ngày là 15$, nửa ngày mất 8$. Du lịch thăm Angkor đang làm thay đổi miền đất nghèo khó này.

Tôi đến đúng vào ngày cựu hoàng Norodom Sihanouk từ Bắc Kinh về chơi Siem Reap nên an ninh được thắt chặt (ổng biết mình tới chăng?), chỗ nào cũng thấy cảnh sát. Có bảo tàng Khmer do con gái yêu của ông Hunsen hùn vốn với nước ngoài xây dựng, đẹp và hoành tráng nhất Campuchia. Không biết cô này kinh doanh gì mà lắm tiền thế.

Cuối tuần trở về Phnom Penh lại thấy những hàng cây thốt nốt, qua đồng lúa từng là biển máu giờ xanh mát mắt xa tít chân trời. Đất nước Chùa Tháp thanh bình với nền văn minh Đế Thiên Đế Thích tưởng đã lụi tàn nay đang được dần tái hiện.

Bài và ảnh: Hiệu Minh. 7-2009.

Gia đình bạn Chhim (7-2009)
Photo : Hiệu Minh
Photo : Hiệu Minh
Photo : Hiệu Minh
Photo : Hiệu Minh

Leave a Reply Cancel reply