Global Footprint : Ấn tượng Jakarta

Giang Công Thế

Đến Jakarta rất nhiều lần nhưng chưa bao giờ mình viết nổi một entry ra hồn, bởi lẽ thoạt nhìn, thủ đô to nhưng xấu, ô nhiễm và kẹt xe, chẳng thấy di tích lịch sử. Tử trên lầu 32 của khách sạn Ritz Carlton Pacific, nhìn xuống đại lộ xe đi như mắc cửi. Vào giờ cao điểm thì nhích từng bánh. Vỉa hè đi bộ rất hiếm. Nghĩ đi nghĩ lại, Hà Nội mình vẫn còn đẹp chán.

Vài điều về Indonesia

Trang phục Bali
Photo : Giang Công Thế

Jakarta với dân số hiện khoảng trên 10 triệu người chen chúc nhau trên một diện tích 661 km2, mật độ cao thứ 13 và đứng thứ 17 trong số 200 thành phố lớn trên thế giới.  Nếu tính cả khu vực lân cận mở rộng thì Jakarta có tới 28 triệu người.

Được thành lập vào thế kỷ thứ 4, thành phố từng nổi tiếng về cảng thương mại của quốc vương Sunda, và cũng là thủ đô của người Hà Lan có tên là Batavia. Từ khi độc lập năm 1945, Jakarta vẫn tiếp tục là thủ đô của Indonesia cho đến nay.

Kiến trúc Bali Photo : Giang Công Thế

Anh bạn Firie Manaf, dân IT lâu đời, bảo, dân Indonesia có nguồn gốc từ Việt Nam, làm mình cứ mắt tròn mắt dẹt. Xem lại lịch sử thấy Firie không phải không có lý. Indo có khoảng 250 chủng tộc bao gồm 237 triệu người sống trên gần 14 ngàn hòn đảo. Dân Việt ta thường gọi là Nam Dương. Nhiều chủng tộc ghi lại truyền thuyết là tổ tiên họ di cư đến bằng thuyền từ phương bắc (Trung Quốc, Việt Nam (?), Đài Loan) cách đây mấy ngàn năm.

Trên đảo Java đã đào được nhiều trống đồng cùng kiểu với trống đồng Đông Sơn. Nhiều sách giáo khoa lịch sử Indonesia dạy bài mở đầu với nền văn minh trống đồng. Như vậy, Indonesia và Việt Nam có nhiều mối tương…trống đồng.

Sắc mầu Hindu
Photo : Giang Công Thế

Vào đầu thế kỷ thứ 16 (1512), những người Châu Âu đầu tiên tới Indonesia năm 1512, dẫn đầu là các thương gia Bồ Đào Nha, tiếp theo là Hà Lan và Anh. Hà Lan chiếm làm thuộc địa suốt nhiều năm và chỉ kết thúc khi Nhật Bản gây hấn trong chiến tranh thế giới thứ 2.

Nhật Bản đầu hàng đồng minh 12-1945, Sukarno, một lãnh đạo ảnh hưởng theo chủ nghĩa quốc gia, tuyên bố độc lập và làm Tổng thống, dù sau đó phải chiến đấu với thực dân Hà Lan muốn quay lại. Mãi đến năm 1949 Indonesia mới thực sự độc lập.

Giả bị chém
Photo : Giang Công Thế

Tuy nhiên, Sukarno có xu hướng theo Trung Quốc cộng sản. Với sự giật dây của CIA vì sợ thuyết domino nên tướng Suharto đã cầm đầu quân đội đảo chính, lật tổng thống Sukarno vào ngày 30 tháng 9 năm 1965. Quân đội đã thanh trừng, nhiều người bị giết oan chỉ vì bị vu theo cộng sản, giết hại mà không cần xét xử.

Người ta phỏng đoán khoảng từ 500 nghìn tới 1 triệu người đã bị giết hại. Anh bạn Firie nói khi đó sông ngòi Jakarta đầy xác người chết, máu chảy thành sông. Cách mạng thật tàn bạo.

Khu trung tâm bị đốt phá năm 1998
Photo : Giang Công Thế

Lên nắm quyền, Suharto dùng chính sách Trật tự Mới được Mỹ ủng hộ. Đầu tư nước ngoài ồ ạt và vì thế quốc gia này tăng trưởng trong suốt 3 thập kỷ. Trên phố Jakarta thấy nhiều cửa hàng McDonald, KFC, Starbucks Coffee, Coca Cola, đủ cho thấy Indonesia đã hội nhập từ khá lâu.

Tuy nhiên, sự tham nhũng và lạm quyền của Suharto đã giúp gia đình này chiếm của cải đất đai rộng bằng miền Bắc Việt Nam, và tài sản ước khoảng từ 30 đến 70 tỷ đô la, đã khiến dân chúng bất bình.

“Lều rơm”
Photo : Giang Công Thế

Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1997-1998 đã kéo theo sự bùng nổ chính trị và biến thành bạo lực. Chuyện gì đến đã phải đến, khi sự bất công và chênh lệch giầu nghèo như một cái nồi áp suất không được mở van đúng lúc đã gây nên bạo loạn đường phố.

Người giầu bị cướp bóc, nhất là người Hoa thời Suharto do xu hướng cộng sản, trở thành đối tượng bị cướp, giết, con gái bị hiếp dã man. Hơn năm ngàn người, hầu hết là người Hoa buôn bán làm ăn ở khu phố cổ Batavia, đã bị xử theo kiểu man rợ. Nơi đây còn nhiều nhà bị đốt cháy, phá tan tành, nhiều nhà khóa cửa để đó và chủ đã chạy trốn đi nơi nào không biết.

Các em học sinh lớp 8 làm bài tập về nhà bằng vẽ Batik.
Photo : Giang Công Thế

Suharto bị hạ bệ vì trộm cắp do ôm quyền lực và cuối cùng chết trong cô đơn, ăn không hết của, nhưng Indonesia bị kéo lùi lịch sử phát triển mấy thập kỷ.

Chính thể mới vẫn phải chật vật với nạn tham nhũng lạm quyền có từ thời Suharto. Chính phủ thay đổi liên tục để hoàn thiện tam quyền phân lập. Hiện nay (2013), Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono có vẻ được lòng dân chúng vì quyết tâm chống tham nhũng.

Indonesia từng xếp thứ 178 nhưng chính sách mới chống tham nhũng “quyết liệt”, nên thứ bậc đã cải thiện rất nhiều. Năm 2012, Indonesia có chỉ số tham nhũng (hạng 118) cao gần bằng Việt Nam (123).

Nhìn thủ đô biết độ tham nhũng

Sáng sáng, dân Jakarta chửi Tổng thống thấu trời vì vào giờ kẹt cứng giao thông, đoàn xe của TT đi qua, cảnh sát dẹp đường, đã tắc càng tắc. Bà vợ tác oai tác quái, thích ở xa thành phố. Mỗi lần lão chồng đi làm thì cánh lái xe, sao ngu thế, không vào dinh thự trong trung tâm mà ở.

Tatoo trên phố
Photo : Giang Công Thế

Tham nhũng có thể thấy ngay trên phố. Thủ đô kẹt xe và ô nhiễm thuộc loại nhất nhì thế giới. Lần trước, đi từ khách sạn Grand Hyatt đến khu Jakarta Stock Exchange (thị trường chứng khoán) chì vài km mà có hôm mất cả tiếng mới tới.

Có lần mình đi với tay IT cùng taxi, ăn gì đó bị ngộ độc, hắn bị đau bụng quằn quại, xe kẹt cứng, hơn 1 tiếng mới đến vp, hắn chạy vội vào toilet, chút nữa phóng ra quần. Nhiều người đi xe hơi phải chuẩn bị đồ ăn khô, nước và cả bỉm. Lên xe taxi nhớ phải đi vệ sinh trước, nếu không muốn bị ra quần.

Khu trung tâm mới khá sạch, nhưng xa một chút thì bẩn thỉu chả khác gì bên ta. Thậm chí phố xá không có vỉa hè đi bộ, dân toàn đi dưới lòng đường. Ở khu Pacific Place hay cạnh đại lộ Surdiman thấy Jakarta rất hiện đại và khá được. Shopping mall chả khác gì bên Mỹ.

Đi xa một chút thì thấy sự chênh lệch giầu nghèo rất lớn. Kiến trúc tạp nham, đủ loại, đường xá nắn loạn, đủ nói lên các quan tham Indonesia cũng ghê răng. Họ cũng cải tiến giao thông giống anh Đinh La Thăng bên ta. Cũng xây đường trên cao, cao tốc vành đai, nhưng kẹt vẫn hoàn kẹt.

Xe bus nhanh, có điều hòa, có đường riêng. Ngày xưa đường thiết kết có phần phân cách rộng, trồng cây hoa rất đẹp, tương tự đường Nguyễn Huệ ở Sài Gòn. Nhưng kẹt xe quá, thế là các bố bên giao thông xén bớt hai bên để làm đường cho xe bus chạy. Chắp vá chẳng khác gì bên ta, lãnh đạo toàn ý nghĩ nảy ra từ chân, đi tới đâu, nghĩ tới đó, nông dân ở đâu cũng giống nhau.

Vào Shopping Mall của khu Pacific Place chắc do người Tầu làm chủ đầu tư nên suốt ngày thấy nhạc Tầu í éo, kinh kịch kiểu Bắc Kinh. Lên tầng 5 thấy anh phở 24 bán 4-5 $ bát, nước mặn và ít có mùi thịt bò. Thế mà dân Indo khen nức nở. Lần nào mình sang bạn bè gợi ý, chỗ đó ăn ngon. Bố khỉ, phở với chả phèo, nhạt như nước luộc trứng nấu mỳ tôm.

Thăm Jakarta với người đẹp Hà thành

Quỳnh Hương, một trong những người đẹp của World Bank, “sỹ quan cao cấp” (senior officer) bên Jakarta, gặp anh Cua, tay bắt mặt mừng. Em bảo, trông mặt anh ngố, nên đưa đi phố cổ, uống café. 

Hóa ra Hương biết khách đường xa có nhu cầu gì. Các cô các bà sang thì em đưa đi mua bán vì vào phố cổ chả có gì hạ giá. Sống ở Jakarta đã chục năm, em thuê hẳn một lái xe riêng hàng ngày đưa đón đi làm và cháu Gấu (con gái bằng tuổi Luck – 11) tới trường quốc tế.

Cuối tuần em đưa đi thăm khu phố cổ và một số nơi khác. Nghe em nói tiếng Bahasa (Indo) liến láu, mình phục lăn. Hỏi đường, mua bán, đặt đồ ăn, toàn dùng tiếng Indo. Trông em thì rõ là trắng trẻo, xinh đẹp, mới nghe cứ tưởng là người Hà Nội gốc nói tiếng Indo lâu rồi.

Dọc đường, hai anh em vào bảo tàng Batik, một loại thổ cẩm giống xứ Mường, Thái bên Việt Nam. Năm trước, cậu IT tặng mình một cái áo vẽ rồng phượng. Mình mặc đến VP ở Jakarta, bạn bè khen tới tấp trong khi mình chỉ thấy lạ. Nghe Quỳnh Hương giải thích về Batik mình mới biết tại sao.

Tác phẩm Batik của hai mẹ con Quỳnh Hương.
Photo : Giang Công Thế

Batik là kiểu tô mầu vải của người Java rất kỳ công. Mua vải trắng và vẽ các mẫu bằng bút chì lên đó, rồi dùng bút là cái ống chứa nhựa cây vẽ từng tý một. Có khi cả ngày mới được một bông hoa. Tay phải rất khéo, lựa cho đi đều, nếu chậm thì nhựa chảy ra làm nét to nét bé, vứt cả miếng vải đi. Vẽ xong lại đem nhuộm mới ra mầu.

Hai mẹ con nhà Quỳnh Hương hàng tuần tới đây để học vẽ vải. Em đưa đi khắp bảo tàng giới thiệu các loại mẫu mã đắt tiền và giải thích cách vẽ. Một chị người Nhật vẽ vải cho bộ kimono cả năm nay chưa xong. Làm rất chăm chú, mỗi tuần chị đến 1 lần và nói sẽ xong bộ diện trong năm nay. Các em học sinh phổ thông làm bài tập về nhà bằng cách vẽ batik trên vải. Mấy cháu lớp 8 nhưng tiếng Anh rất giỏi. Đây mới là thế hệ tương lai của Indonesia.

Mãi mãi rồi mới đến tác phẩm của hai mẹ con nhà Quỳnh Hương. Đó là những cái khăn trải bàn ăn vẽ rất khéo. Hỏi sao kỳ công thế, em bảo, sống ở đâu mình nên hòa nhập và cố hiểu văn hóa nước họ, sẽ thấy yêu quí hơn. Em muốn con gái em học giỏi, biết cả tiếng Anh, tiếng Indo và tiếng Việt, vẽ vải kiểu Batik. Con gái rất mê đến đây, thế là mẹ phải học theo, học rồi lại mê.

Nghe Quỳnh Hương nói về Batik, mắt sáng long lanh, mình nghĩ em thành người toàn cầu cũng chẳng sai. Đâm ra thấy iu iu nàng.  Sao người đẹp như thế này mà lại bỏ chồng sang xứ Indo một mình với con gái, sống với dân Java mà tên có mỗi một từ, kiểu phát một.

Quỳnh Hương còn đưa đến trường Menteng số 1 nơi mà anh Obama từng học ở đây. Em kể, dân Indo là fan Mỹ thấy Obama lên làm tổng thống đã quyên góp tiền, làm bức tượng đồng đúng bằng chú bé Obama thời đến trường.

Tượng Obama trong khuôn viên trường
Photo : Giang Công Thế

Họ đặt ở quảng trường rất trang trọng, trống giong cờ mở, tivi đưa tin, vì chả gì, nền giáo dục Indo đã tạo ra một Tổng thống Mỹ. Thế nhưng dân đạo Hồi vốn ghét Mỹ đã biểu tình và một số giáo sỹ đã dọa, cứ để tượng ở đó là không yên với các bố.

Cánh fan Mỹ đành lặng lẽ bê Obama để ở cổng trường nhưng vẫn bị phản đối. Cuối cùng cậu bé Obama phải vào trong trường. May quá, Quỳnh Hương đưa đến đây xem mà không mất tiền, mình còn chụp đươc vài pô ảnh làm tin.

Đến quảng trường trung tâm của Batavia, khu này còn khá nghèo nàn, hàng rong bán khắp nơi. Có chỗ thuê xe đạp xanh đỏ để đi vòng quanh. Người đóng giả bị chặt cổ, làm lính bôi đen khắp mặt, rồi cả thần mặt trời, nóng như thế mà phải chui vào trong bộ quần áo to tướng, chỉ để kiếm vài rupiah của khác du lịch.

Hai anh em còn thăm nhà hàng Café Batavia nổi tiếng từ thời thực dân Hà Lan. Nơi đây còn giữ nguyên sàn gỗ từ cách đây hàng trăm năm, ảnh đen trắng, và kể cả cái toilet cho đàn ông đứng đái vào tường xem thằng nào vọt xa hơn.

Cảm ơn Quỳnh Hương đã đưa đi thăm Jakarta, vì em mới có entry này. Nếu không, mình nằm nhà và vác máy ảnh ra ban công trên tầng 32 của Ritz Carlton chụp thành phố và kêu thủ đô Java chán bỏ mẹ.

Tự nhiên thấy Jakarta cũng thú vị chả kém gì Hà Nội ngàn năm “quan từ từ vặt”.

HM. 4-3-2013

Leave a Reply Cancel reply