Ống khói Cát Linh

Giang Công Thế

Hà Nội vừa có Bí thư xuất thân từ Hoa Lư, trước đó từ Nghệ An, Thái Bình, Thanh Hóa. Mỗi vị để lại một dấu ấn. Hy vọng người Hoa Lư mang một điểm nhấn khác tới thủ đô. Chợt nhớ bài Ống khói Cát Linh viết năm 2018.

Nhớ lần tới khách sạn Pullman (Horison ngày xưa) ở phố Cát Linh có chút việc ở City Bank, mình cứ vòng vèo mãi quanh cái ống khói xây bằng gạch đỏ. Nhớ thời lâu lắm khi Cát Linh là phố output (bán thiết bị nhà vệ sinh, nhà tắm) và Nhật Tân là phố input (bán thịt chó), qua hai phố này là đủ thấy Hà Nội thời bao cấp.

Cát Linh có cái ống khói “nghe nói” của lò gạch Đại La còn “sống sót” từ thời bao cấp. Mình khâm phục ai đã giữ được cái ống khói mà chưa chừng Chí Phèo đưa Thị Nở đi chơi vào một đêm trăng.

Photo HM

Đọc biển inox ghi lịch sử mới biết lò gạch này bắt đầu thời kỳ “công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của xứ ta từ cách đây 100 năm. 

Ông chủ là nhà tư sản Năm Diệm nung gạch khá thành công, nhưng rồi thời cuộc đổi thay, chủ khác vào, giữa những năm 1990 họ bán cho khách sạn Horison, một trong các khách sạn 5 sao đầu tiên của Hà Nội.

Trong đồ án xây dựng, các nhà thiết kế đã từng có ý định phá hủy chiếc ống khói của nhà máy gạch. Rất may là cuối cùng “chứng nhân lịch sử” được giữ lại để trang trí cho khách sạn do bên phá đặt giá quá cao.

Ống khói của nhà máy gạch này từng là một trong những công trình kiến trúc cao nhất của thời bao cấp ở Hà Nội vì cao những 50m, nhưng giờ thì Lotte hay Keangnam vô hồn xóa kỷ lục.

Những người tôi quen có anh Martin Rama chiến đấu không mệt mỏi cho việc bảo tồn Hà Nội cổ. Anh có cuốn sách ảnh “Hà Nội một chốn rong chơi” do anh chụp và viết, hiện theo dự án “Sustainable Urban Development in Hanoi – Phát triển bền vững thủ đô Hà Nội” do anh khởi xướng và chủ trì. Dự án nhằm cố vấn cho thành phố làm sao phát triển cái mới và bảo tồn cái cũ.

Photo HM

Ai chót yêu Hà Nội như Martin thì thích làm thế nào giữ được vẻ đẹp Á Đông pha trộn với kiến trúc Pháp, vẻ củ hành của Nga, cổ Trung Hoa và đôi chút của nền văn minh lúa nước thò thụt thấp cao, trong lòng thành phố.

Có rất nhiều khu thương mại, mua sắm trên thế giới và ở Việt Nam. Nhưng Hà Nội, cũng như nhiều thành phố khác ở Châu Á, đang thiếu một khu trung tâm thương mại đẳng cấp, có thể kết hợp việc mua sắm với các yếu tố văn hóa và lịch sử trong cùng một không gian.

London có khu Vườn Covent (Covent Garden), San Francisco có khu vực Ghirardelli (Ghirardelli Square) tuyệt đẹp, nhưng hiện chưa có một khu vực nào tương tự nào ngoài các nước đã phát triển. Trung tâm thương mại Tràng Tiền Plaza cũng đã cố gắng để tạo cảm giác cao cấp, nhưng tiếc thay lại trở nên phô trương.

Nhiều nhà đầu tư thấy nhà cũ thì phá đi, xây mới, là cách rẻ nhất và theo được ý của người có tiền. Nhưng những giá trị văn hóa ẩn chứa trong từng viên gạch hay bức tường có hàng trăm năm tuổi thì không thể tính được bằng tiền.

Tới thăm Pullman và thấy ống khói Cát Linh vẫn đứng đó, tôi nhớ đến cuộc nói chuyện với anh Martin Rama ở Washington DC về Hà Nội. Giá như các nhà đầu tư đều như khách sạn Horison hiểu thế nào là yếu tố văn hóa và lịch sử trong cùng một không gian.

Hy vọng 100 năm nữa du khách tới Pullman sẽ còn thấy ống khói Cát Linh có tuổi 200 năm và khi đó thì giá phòng không phải vài trăm đô như bây giờ.

HM. 8-9-2018

Leave a Reply