HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC KINH TẾ TOÀN DIỆN KHU VỰC (RCEP)

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

(Trích Bản Tin Biển Đông Số 44 – sắp công bố).  

RCEP là một hiệp định thương mại tự do được đề xuất giữa 10 quốc gia thành viên của ASEAN và 6 đối tác của khối này là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và New Zealand. Theo Reuters, các nhà lãnh đạo ASEAN dự kiến sẽ ký Hiệp định vào Chủ nhật mặc dù Ấn Độ đã rút khỏi Hiệp định. Đây được coi là thỏa thuận thương mại lớn nhất thế giới.

Theo truyền thông Việt Nam, Hiệp định này được cho là giúp các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tiếp cận thị trường tiêu thụ lớn, quy mô GDP gấp đôi CPTPP, mà còn tiếp cận được nguồn nguyên liệu, phục vụ chuỗi sản xuất các mặt hàng có thế mạnh xuất khẩu hiện nay. Việt Nam có thể nhập khẩu chip điện tử từ Nhật Bản, Hàn Quốc; nhập nguyên liệu dệt may từ Trung Quốc, sau đó sản xuất trong nước và xuất đi nước khác, đồng thời thỏa mãn quy tắc xuất xứ nội khối để tận dụng được ưu đãi thuế quan.

Trong cuộc đàm phán phút chót ngày 4/11 năm ngoái, khi Thái Lan là Chủ tịch ASEAN, Ấn Độ đã rút khỏi RCEP do còn nhiều điểm chưa được giải quyết, đặc biệt là vấn đề liên quan đến thuế nông nghiệp. Ấn Độ sau đó tuyên bố không tham gia hiệp định trong năm nay. Nước này lo ngại việc tham gia RCEP có thể ảnh hưởng đến sinh kế của người dân yếu thế, đồng thời dẫn đến thâm hụt thương mại và hàng nhập khẩu, đặc biệt các sản phẩm giá rẻ từ Trung Quốc tràn ngập thị trường nội địa.

Thủ tướng Malaysia Tan Sri Muhyiddin Yassin nói rằng Malaysia tôn trọng quyết định của Ấn Độ về việc không tham gia RCEP nhưng vẫn hy vọng rằng quốc gia này sẽ tham gia hiệp định thương mại trong tương lai.

———–

Bình luận

Báo cáo về thách thức và cơ hội từ RCEP đối với doanh nghiệp Việt Nam của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, RCEP là thị trường lớn với lượng dân số hùng hậu đến từ Trung Quốc, thị trường chiếm 30% GDP toàn cầu (đặc biệt tại Trung Quốc và Nhật Bản) và chiếm 28% thương mại thế giới. Xét về thương mại, đây là cơ hội lớn cho Việt Nam khi tham gia RCEP. “Đặc biệt, đây cũng là thị trường không quá khó tính (ngoại trừ Úc, Nhật, New Zealand), có nhu cầu là sản phẩm thế mạnh của Việt Nam như nông sản vùng nhiệt đới và thực phẩm chế biến. Đặc điểm của chuỗi sản xuất RCEP là bao trùm cả chuỗi sản xuất gần như hoàn chỉnh của nhiều loại hàng hóa như điện thoại, sản phẩm điện tử, dệt may, giày dép, thực phẩm chế biến…,” bà Nguyễn Thị Thu Trang (Trung tâm WTO và hội nhập – VCCI) thông tin. 

Tuy nhiên, VCCI cũng cảnh báo, trong khu vực kinh tế RCEP, có quá nhiều đối tác có cơ cấu sản phẩm tương tự hàng Việt Nam, có năng lực cạnh tranh mạnh hơn Việt Nam như Thái Lan, Indonesia, Trung Quốc…

Trên Báo Thanh Niên, chuyên gia marketing Vũ Quốc Chinh, Đại học Kinh tế TP.HCM, cho rằng Việt Nam cần cẩn thận với RCEP và “bẫy” trung chuyển hàng hóa từ thị trường này sang thị trường khác.

“EVFTA và CPTPP mang lại cho Việt Nam một thị trường xuất khẩu rộng lớn đặc biệt những hàng hóa là thế mạnh của Việt Nam. Hai FTA đó cũng hướng đến thị trường khó tính, đưa ra các điều kiện cao giúp doanh nghiệp nội địa biết tự nâng mình lên, nâng chất lượng hàng hóa lên. Với RCEP, một thị trường cực kỳ mênh mông trong đó, có thể nói là thượng vàng hạ cám. Đặc biệt, có nhiều mặt hàng tương đương với hàng Việt nên khi mở cửa, về lý thuyết thì đây là cơ hội để người tiêu dùng trong nước có thêm sự lựa chọn. Nhưng trong xuất khẩu, các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam với thị trường RCEP không chiếm tỷ trọng lớn. Thế nên, việc mở các dịch vụ logistics vốn không phải là thế mạnh của Việt Nam, vô hình trung ta dễ rơi vào “bẫy” là nơi chuyên chở hàng hóa từ đông sang tây. Thứ hai, việc xóa bỏ hạn chế về thương mại dịch vụ, kể cả tài chính và viễn thông, bán hàng điện tử… trong RCEP là thách thức lớn cho Việt Nam. Việt Nam đang hướng đến cuộc cách mạng 4.0, ngành thương mại điện tử phát triển mạnh nhưng DN trong nước còn non trẻ. Nếu xóa bỏ hạn chế, đồng nghĩa là ngành thương mại điện tử Việt Nam sẽ bị “bóp chết” không thương tiếc trong RCEP,” ông Vũ Quốc Chinh nói.

Hiệp ước cũng được coi là cơ chế để Trung Quốc soạn thảo các quy tắc thương mại châu Á – Thái Bình Dương, mang lại lợi thế cho tham vọng địa chính trị của Trung Quốc, theo Alexander Capri, chuyên gia thương mại tại Trường Kinh doanh Đại học Quốc gia Singapore.

Còn theo Jeffrey Wilson, Giám đốc nghiên cứu Trung tâm Perth USAsia, RCEP sẽ vẽ lại bản đồ chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Thông qua một bộ quy tắc kinh tế duy nhất, 15 thành viên của Hiệp định sẽ ưu tiên hội nhập với nhau. Hiệp định này cũng sẽ thay đổi tính toán của nhiều chính phủ đối với phân ly Mỹ-Trung. Hiệp định cũng sẽ ràng buộc Trung Quốc vào một mô hình hợp tác kinh tế đa phương dựa trên luật lệ, hạn chế sự đặc cách của chủ nghĩa song phương. 

Kyle Springer, nhà phân tích cao cấp tại Trung tâm Perth USAsia nhận định Việt Nam đã nổi lên với tư cách là một nhà lãnh đạo khu vực với RCEP. Việt Nam ở cương vị Chủ tịch ASEAN 2020 đã cố gắng bảo vệ hiệp định này bất chấp những khó khăn lớn về chính trị và kinh tế. Theo Springer, Việt Nam giờ nên được công nhận là một quyền lực tầm trung quan trọng.

Hiệp định này, không có Hoa Kỳ là thành viên, cũng được cho là sẽ gia tăng áp lực đối với chính quyền mới của Hoa Kỳ trong việc củng cố các mối quan hệ kinh tế Hoa Kỳ và lấp đầy khoảng trống chính sách ở một khu vực quan trọng của thế giới. Việc Washington rút khỏi TPP đã trở thành biểu tượng của Hoa Kỳ hướng nội, theo nhiều nhận định. 

Thitinan Pongsudhirak, Giám đốc Viện An ninh và Nghiên cứu Quốc tế tại Đại học Chulalongkorn ở Thái Lan cho biết: “Việc RCEP loại trừ Hoa Kỳ có thể giúp Washington có thêm động lực để quay trở lại” tiếp tục thoả thuận thương mại TPP.

Leave a Reply