Minnewaska State Park, Kerhonkson, NY

BiBi Ngo

Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo
Minnewaska State Park
Ảnh : Bibi Ngo

 

Con đường vào Minnewaska State Park, Kerhonkson, NY là một đường đèo vòng quanh sườn núi Shawangunk, cao hơn 2.000 feet so với mực nước biển. Công viên này có rất nhiều đường “trail/hiking” và thác nước. Chúng tôi đi ngang qua những vách núi với rừng cây phong đang ở mùa chuyển màu lá. Cách trung tâm thành phố New York chỉ khoảng hai giờ chạy xe, vậy mà cứ như lạc vào một cõi khác. Vô ưu!

Nhìn rừng cây đổi màu hai bên sườn núi, vẫn chưa thể cảm nhận được hết linh hồn của mùa Thu. Bạn đồng hành chọn Sam’s Point và bắt đầu đoạn đường “hiking.”

Chúng tôi đi và chạm vào mùa Thu. Một màu vàng rực rỡ bao phủ khu rừng. Màu vàng nhiều sắc độ của rừng lá phong, thêm những tia nắng xuyên thẳng vào tán lá.

Thảm lá khô xào xạc dưới chân. Nhìn bên phải, quay bên trái, trước mặt, sau lưng, ngửa mặt lên trời, tất cả là một không gian bàng bạc mùa Thu. Đi một khoảng, chúng tôi lại quay nhìn phía sau để thấy một bức tranh khác của nơi mình vừa đi qua. Khu rừng chỉ có tiếng gió, tiếng chân trên lá khô, và mùi hương của mùa Thu. Đó là một mùi hương rất dịu. Cứ mỗi một cơn gió qua, hàng ngàn chiếc lá rơi xuống trong bản hoà tấu của Minnewaska State Park. Những chiếc lá phong mang nhiều hình hài và màu sắc khác nhau rơi xuống, tạo nên một thảm lá dày đặt dưới chân lữ hành.

Thỉnh thoảng, có vài nhóm nhỏ, không ồn ào, tiếp bước nhau đi qua đoạn đường đầy lá. Họ thuộc nhiều thế hệ. Có đôi du khách kia, nắm tay nhau bước chầm chạm lên mỏm đá cao để nhìn ra toàn cảnh Minnewaska State Park. Ông bà chắc đang đếm lại xem năm nay là năm thứ mấy mươi mình lại đi qua một mùa Thu nữa. 

Chỉ có đi trong lòng của mùa Thu, mới cảm nhận được mùa Thu.

Giờ mới hiểu vì sao thi sĩ Lý Bạch có nhiều bài Thu tứ đến thế.

Cảm ơn bạn đồng hành đã đưa tôi đi qua thêm một mùa lá vàng.

Thương chúc tất cả một mùa Thu yêu thương 

#autumn

#LoveWins

#NewYork

#statepark

Chỉ là khi làm báo, chúng ta sẽ bị thách thức sự tử tế nhiều hơn và khốc liệt hơn!

Trang Hạ

30 năm trước tôi học lớp 12 trường THPT Chu Văn An tại Hà Nội, tôi tự sáng tác một số ca khúc và gửi dự thi cuộc thi “Tuổi Hoa” của báo Hoa Học Trò. Thật tiếc các ca khúc của Trang Hạ sáng tác đều không đoạt giải gì, mà khi tôi tới tòa soạn số 5 Hòa Mã hỏi kết quả, vào sáng thứ Bảy chỉ có ông bảo vệ ra nói vài câu rất khó chịu. Chính vì tôi ghét ông bảo vệ đó, tôi tự hứa chắc chắn sẽ quay trở lại Hoa Học Trò mà người ta không đuổi được!

Tôi bèn gửi thơ, gửi truyện ngắn, truyện cười, bài dịch, đủ mọi thể loại cho tới khi được đăng truyện ngắn. Sau này tôi may mắn trở thành Bút trưởng của Hội bút Hương Đầu Mùa tập hợp các cây bút viết tốt nhất của những năm 1990 tại miền Bắc và miền Nam. Tôi quay lại tòa soạn rất nhiều lần, coi Hoa Học Trò là ngôi nhà yêu thương thứ hai, sau khi tốt nghiệp ĐH tôi cũng về báo Hoa Học Trò làm biên tập viên.

Ông bảo vệ nói vài câu khó nghe là điềm báo của cả cuộc đời tôi: Tất cả những người khiến tôi ghét hoặc ghét tôi đều giúp tôi trở nên thành công, tạo ra cho tôi sức mạnh để vươn tới, đạt những thành quả mới, đánh dấu những mốc son mới trên đường đời. Tôi như con tàu cần sóng và gió mới có thể ra khơi! HHT là hành trình chinh phục đầu tiên của đời tôi. Rất may mắn và hạnh phúc sau 25 năm nhìn lại, tôi có rất nhiều độc giả yêu thương từ thời đó tới nay, dù họ đã thành tuổi ông bà. Dù những thứ viết lách hồi đó, giờ đọc lại thấy thật ấu trĩ!

Và sau này tới nhiều, thấy chú bảo vệ thực ra tính cách cũng đâu có tệ.

Trong thời gian từ 1992-2000, có một lần tôi đoạt giải thưởng “Văn học tuổi 20” của báo Tuổi Trẻ và NXB Trẻ. Hồi đó cả miền Bắc chỉ có mỗi tôi đi tàu hỏa vào Sài Gòn nhận giải thưởng. Tôi chưa tròn 20 tuổi và đang học năm thứ ba Đại học. Chuyến đi đó chính là cuộc hội ngộ gặp những cây bút của Hội bút Hương Đầu Mùa miền Nam. Tôi gặp bạn Nguyễn Lê My Hoàn lần đầu tiên hôm đó. Bạn rủ tôi, ngày mai qua báo LĐ nhé, có anh phóng viên muốn phỏng vấn hai chúng ta!

Bài phỏng vấn đó rất tệ hại, làm cho Hoàn bị đuổi việc, còn tôi thì kinh ngạc sao một người không hiểu biết về lĩnh vực đó có thể làm báo? Vậy thì mình cũng có thể trở thành nhà báo chứ, nếu mình làm báo, mình sẽ làm tốt hơn họ, tử tế hơn họ!

Bạn biết rồi đó, đấy là lý do từ đó Trang Hạ làm báo suốt 16 năm, làm cho các hãng từ trong nước ra nước ngoài, từ Đài Loan sang Singapore, có thẻ phóng viên quốc tế. Tôi luôn tìm cách thấy động lực để đi tới một tương lai rất khác! Trong đời này cũng vậy, tất cả mọi thứ tệ chỉ thực sự tệ nếu bạn biến mình trở thành nạn nhân của nó! Ngồi than vãn về hiện tại chi bằng hãy đứng lên thử đẩy mọi cánh cửa đang đóng!

Tôi có rất nhiều tương lai để đi tới. Tôi có nhiều dự định, nhiều công việc thú vị. Tôi chưa bao giờ ăn mày quá khứ. Tôi không ngừng học hỏi suốt đời. Tôi vẫn đang học, từ ngoại ngữ, tới các kiến thức chuyên môn, tâm lý xã hội, kỹ năng quản trị v.v… Tôi hy vọng thay đổi xã hội theo hướng tử tế tốt đẹp hơn bằng chính những thế mạnh truyền thông cộng đồng của bản thân, cũng như những dự án lớn về văn hóa, giáo dục, thể thao, quyền con người tại Việt Nam và khối người Việt tại hải ngoại mà tôi đang làm tư vấn. Tôi muốn hỏi ngược lại, bạn có thèm muốn một tương lai luôn dịch chuyển, sống, và yêu như thế không?

Cảm ơn những tờ báo đã nuôi lớn thế hệ 7X như Hoa Học Trò, Áo Trắng, Mực Tím. Cảm ơn những đồng nghiệp làm báo đầu đời của tôi giờ các anh chị vẫn đang làm báo. Thời đại luôn thay đổi khiến độc giả cũng thay đổi. Muốn giữ độc giả lứa tuổi mới, làng báo phải thay máu. Hoặc phóng viên phải tự thoát xác, hoặc muốn giữ tâm thế phải tìm nghề mới mà thoát thân. Nhà báo đi dạy học cũng là một nghề. Tôi cũng đang đi dạy học, cho từ VTC tới Vietcombank. Nhà báo đi làm truyền thông doanh nghiệp cũng là một nghề, tôi cũng rời chuyên mục trên Yahoo Việt Nam để đi làm Giám đốc Thương Hiệu cho Công ty Kỹ thuật nền móng và Công trình ngầm FECON. Nhà báo đi làm truyền thông, mở công ty quảng cáo cũng là một nghề. Tôi từng đi tư vấn cho chính khách hàng đầu một quốc gia.

Nhưng có một thứ mạnh hơn nghề nghiệp đó là cam kết tử tế của bản thân mình với đời sống.

Nhà văn Trang Hạ

Cali thu chưa em

Kieu Luu đang ở Convict Lake, CA.

 

· Mammoth Lakes

Vì bài thơ được tặng này mà em lặn lội lái xe 6 tiếng để tìm ảnh minh hoạ đây chị Hoai Thu Loos ơi ! 

Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang
Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang
Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang
Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang
Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang
Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang
Kieu Luu
ảnh : Shu Hoang

Tặng Kiều Lưu- thiếu phụ mặc áo dài đẹp nhất Cali  

Cali Thu chưa em

Berlin Thu rồi đấy

Trời đã buồn thật buồn

Mặt trời lười thức dậy

Lá vàng xao xác rơi

Tơi bời bên lối vắng

Rã rời trong hoàng hôn 

Buồn về trong lẳng lặng

Sương phủ mờ lòng người

Chiều thu vàng chơi vơi

Giăng giăng đầy tâm sự

Không gian như ngừng trôi

Chuông giáo đường thong thả

Từng giọt buồn nồng nàn

Ôi hồn người tơi tả

Mênh mang mùa thu vàng 

Ly cà phê phiêu diêu

Gió se sắt đìu hiu

Lòng tịch mịch cô liêu

Buồn vàng thu diễm lệ

Trời thâm thấp thật buồn

Chênh chao bao niềm nhớ

Rả rích… sầu sao sâu?

Thánh thót buồn đêm thâu

Mùa Cali vào hạ

Nắng cười và nàng cười

Vạt áo dài trong gió

Hoa đầy trời rơi rơi

Kìa Cali, mưa không

Tha thướt lụa Hà Đông…

Bao giờ cho hết buồn

Áo dài vấn vương thương

Cali Thu chưa em

Berlin Thu rồi đấy…

Nhớ nàng nhớ nàng nhiều

Hạ tàn, biệt ly chiều

Tà áo dài Cali

Mãi mãi làm tình si…

Berlin 10.2021

ảnh : Shu Hoang

ĐIỂM TỰA

Bạch Cúc Homestay

Em nhắn tin tâm tình với tôi, em bảo em chơi vơi và hoang mang vô định quá…

Em cũng như hàng ngàn các cô gái khác và ngay cả như chính tôi, tất cả đều nhìn Việt Nam với con mắt ngán ngẩm, đều muốn thoát ly, đều muốn ra đi để tìm một cuộc sống mới, để đổi đời hay để tìm sự bình an nơi 1 đất nước không có quá nhiều tai nạn, nơi có thực phẩm sạch, nơi tất cả mọi hệ thống về giáo dục, y tế, công cộng đều tốt…nhưng!

Tôi hỏi nếu em muốn ra đi, vậy đi bằng cách nào? Em bảo chỉ có nước “lấy chồng” chứ chi nữa! 

Vậy em đã tính đến việc làm gì để sống, làm gì để mưu sinh nơi đất khách quê người?

Và em đã kể cho tôi nghe câu chuyện dài, câu chuyện về tình yêu hiện tại với người đang rất mực yêu em, em cũng yêu họ nhưng sự “sợ hãi” cái đất nước khốn khổ này đã khiến em hoang mang, em muốn buông tay để tìm một con đường khác! Em đưa cho tôi một loạt câu hỏi: nếu em đi được thì tốt rồi nhưng em vốn là cô gái độc lập, cá tính, em đã quen tự chủ trong mọi việc, em chưa bao giờ phải phụ thuộc kinh tế vào ai để tồn tại, và em cũng đang có một công việc khá tốt… Vậy nếu em ra đi, từ bỏ tình yêu thật sự của mình, lấy một người em không yêu, lệ thuộc và phải phụ thuộc hoàn toàn tài chính vào họ (ít nhất là trong thời gian đầu vì làm sao có thể đi làm ngay được khi vốn ngoại ngữ là con số 0) và nếu lỡ thời gian “dựa dẫm” phải kéo lâu dài hơn dự định thì em không biết em có ” chịu đựng” nổi không? Và em lo lắng: người chồng em lấy không biết có đủ tình yêu để bao dung, cưu mang và chấp nhận em mãi mãi ngay cả việc em chưa hoàn toàn yêu họ?

Em cần một lời khuyên từ tôi, tôi chẳng biết nói gì hơn ngoài đăng lại bài viết tôi đã viết cách đây một năm, em hãy xem và tự tìm ra câu trả lời cho mình nhé. 

Dù đi hay ở, hãy biết “Điểm tựa” phải là chính mình!

Thương em,

—-

Một vài ngày vào tuần trước tôi thấy nó, dây Chùm bao nhỏ bé, cố bò trườn ra khỏi mặt đất ở tít sâu dưới sàn nhà gỗ để tìm đường sống. Ở đó không có hàng rào, không có cây cột nào cho nó làm điểm tựa để leo lên. Tôi đã cố gắng nhưng chỉ có thể dựng cho nó duy nhất 1 cây cọc không có nhánh, tôi hy vọng nó có thể bò lên và cuốn được vào khung nhôm nhưng…nó không thể! Khung nhôm có bản quá to, những vòi dây cuốn không thể luồn vào đó để có thể dựa vào… Và tôi đành mặc kệ nó, thỉnh thoảng liếc nhìn qua tôi hơi chạnh lòng vì thấy những sợi dây xanh dài chơ vơ không biết bấu víu vào đâu…nhưng tôi đành thở dài vì tôi chẳng có nhiều thời gian để giúp nó…

Bẵng đi cả tuần, hôm nay nhìn lại Chùm bao, tôi giật mình kinh ngạc… Cái cây con mỏng manh đó đã xanh um và chẳng cần một điểm tựa nào, chúng tự cuốn vào nhau tạo thành một mảng xanh đầy quyến rũ…

Một điểm tựa! Hầu hết con người ta và nhất là phụ nữ chúng tôi ai cũng chỉ mong có một điểm tựa để dựa vào, đôi khi điểm tựa đó là niềm vui và là lẽ sống duy nhất, khi mất điểm tựa, tôi hoặc bạn đôi khi không còn là chính mình…

Vậy hãy nhìn dây Chùm bao này để nhận ra rằng: không có điểm tựa nào vững chắc bằng chính bạn phải tự tin và biết dựa vào sức mình. Đừng hy vọng hay mong đợi một ai đó là tường thành vững chắc để bạn tựa vào. Bạn vốn biết cuộc đời là vô thường, mọi vật mọi việc sẽ thiên biến vạn trạng,đến và đi sẽ như gió thoảng mây bay… Nếu không biết lấy điểm tựa là chính mình, một ngày nào đó bạn sẽ chơi vơi và hụt hẫng vô định!

Tôi mong một ngày bạn đến Homestay, bạn ngồi ở cái ghế tựa lưng này, thư thả nhìn trời, đón ngọn gió mát và nhìn dây Chùm bao trước mặt bạn để tự hỏi: điểm tựa của bạn là gì? Là ai? Và khi quay trở lại nhà bạn, hy vọng bạn sẽ mỉm cười khi nhớ về Chùm bao, và bạn nhớ phone cho bạn bè, giới thiệu về nơi đã giúp bạn tìm lại chính mình nhé

Cảm ơn bạn!

#Bachcuchomestay

GIÓ MÙA THAO THỨC

“Ở thành phố đám con cũng đủ đầy, nhưng chẳng bao giờ được sống đầm ấm như vầy, được đứng ngồi quây quần, rối rít với nhau ngoài bờ chuối, bờ dừa mát rượi, khói tỏa quanh nồng nàn, khung cảnh vẫn như ngày chúng lên tám lên mười.”

(Nguyễn Ngọc Tư)

.

Những ngọn gió tháng mười ráo khan đã thổi về xóm Rạch Mồ Côi. Không ngủ được, má dậy sớm nấu ấm trà mang ra chòi vuông cho ba. Má biết cữ này ba cũng đang thao thức. Thức, vì đêm nay kỷ niệm chợt theo gió về kinh hãi.

Nghe gió tưởng bên ngoài cửa chòi lũ cá rô đang đớp móng dưới trăng giật mình quẫy chủm. Nghe như tiếng những cây dao yếm mần cá chặt đều trên mặt thớt mù u. Nghe phảng phất mùi tanh tanh của khạp cá muối chưa chao nước mắm…

Tháng này năm ngoái, Rạch Mồ Côi vào mùa đìa, mùa thu hoạch cá đồng lớn nhất trong năm. Ừ, năm ngoái cũng gió này, nước trên đồng cạn dần, cá nhà ta giã từ hết mùa mưa rày đây mai đó, giã từ những bữa ăn ngon trên chân ruộng, chân rừng, buồn tình rút xuống mương đìa ca “la la la, ta về ta tắm ao ta, dù trong dù đục cũng ao nhà…”.

Thấy cá ục sôi dưới đìa, mắc nôn nao trong ruột. Hai ông bà không ngủ được, nghe cá lóc táp phập trên mặt nước, tiếng gọn hơ như dừa rụng; ba nói: con này cả ký lô nghen bà. Má cãi: hỏng tới đâu đó ông ơi, chừng nửa ký là cùng, cá lóc táp nghe hờm vậy chứ.

Ba cười, già đầu rồi hổng lẽ tui cãi qua cãi lại với bà như con nít. Rồi má châm một bình trà đậm, bưng lại chỗ cửa sau rủ ba ra ngồi. Vừa tráng nước nóng mấy cái ly má vừa hỏi năm nay ông tính cữ nào thì xuống lưới? Thấy đằng xóm làm đìa, má nôn nên hỏi vậy chớ má biết năm nào cũng chờ cận tết, chờ đám con cháu về đủ. Chúng nó bôn ba thành thị, chen chúc nhọc nhằn ở đó cả năm rồi, chừng về phải đãi cho tụi nó mấy bữa cá đã đời.

Ba má làm nông dân cả đời, nghèo lắm, chỉ có chút này làm niềm vui lớn cho con. Ở thành phố đám con cũng đủ đầy, nhưng chẳng bao giờ được sống đầm ấm như vầy, được đứng ngồi quây quần, rối rít với nhau ngoài bờ chuối, bờ dừa mát rượi, khói tỏa quanh nồng nàn, khung cảnh vẫn như ngày chúng lên tám lên mười.

Coi cái cách ăn của con, ba má mừng chúng vẫn chưa thay đổi, tánh ý hồi nhỏ sao giờ vậy. Thằng Hai với con Năm mê cá lóc, khoái thấu trời món cá nướng rơm chấm muối ớt kèm rau húng lủi, bắp chuối non. Hai đứa nói với nhau: trời ơi mùi khói này nó thơm, ngọt làm sao đâu á, nghe như đang ở giữa đồng lúa quê mình, như hồi còn đi dận cù bắt chuột hén anh.

Thằng Ba ngồi ở một góc khác lặng lẽ, chắt lưỡi hít hà với mấy con cá trê vàng nướng, nó ngồi trở cá, mắt lom lom vô con cá bóng nhẫy, mỡ nhỏ xèo xèo trên bếp lửa, tô nước mắm gừng để tum hum trong lòng.

Con Tư chê cá rô, cá trê, ghét cá lóc (hồi năm tuổi, nó nhào vô cái lu đang rộng cá nên bị cá lóc phóng trúng, con mắt sưng như trái ổi, xanh dờn), nó lăng xăng làm cá sặc nấu cơm mẻ, nó nói cái tạng nó nghèo khó, nhăn nhó nên chỉ hợp với cá sặc thôi. Anh chị nó cười ha ha ha, ui cha, ba má ơi, nó nói vậy chớ ở thành phố bây giờ ăn cá sặc là sành điệu lắm, nhiều bữa muốn ăn cá sặc kho sả ớt mà kiếm không ra, thèm muốn rớt nước mắt luôn vậy đó.

Má ngồi nhìn con cháu đang cười đùa ăn uống, nhớ thằng Út vừa vào bộ đội, cữ này ở đơn vị nó có biết gió về không, có thèm không một nồi canh chua cá rô đồng bông so đũa?

Má khum tay che cho khỏi chói, ngước lên nhìn bông so đũa nở trắng xóa trên đầu. Những thứ bông rau đồng cũng như có hẹn với mùa đìa. Đám con má chỉ cần vói một chút là hái được những đọt chùm ruột trên đầu, những đọt sung hơi chát nhưng cặp với cá lóc nướng rơm thì ngon không biết tả vào đâu. Rồi mớ rau đắng đất ngoài bãi lá vào thời non lẩy bẩy, gừng thì đang già, đang vào độ nồng nàn, trái dác treo từng chùm xanh xanh trên lùm lức. Đất quê nhà cũng thương những đứa con xa như tình thương của ba má vậy.

Nhưng năm nay bông so đũa đã nở trắng bờ rạch, bờ mương, mùa cá cũ thôi không còn nữa. Ba nhìn ra cánh đồng sâu hút, tối mênh mông, gió mênh mông nghe lạnh lòng quá mới nhắc: năm ngoái cữ này mình nhậu mệt nghỉ bà hén. Má cười, ờ ờ.

Má nhớ bữa làm đìa nhà Tư Nổ, má với mấy “ní”, mấy chị sui xỉn quá trời đất. Nghĩ, đàn bà con gái xứ này thiệt hết biết, uống rượu còn hơn đàn ông, nhậu xình xang còn bày đặt nhảy nhót cà dựng (chớ có biết rumba, chachacha… gì đâu). Nhắc lại còn nghe mắc cỡ quá chừng. Hôm đó mặt mày má đỏ gay, đầu tóc đầy vảy cá, già thở không ra hơi mà ca vọng cổ ngời ngợi. Ra về ba còn chọc, tui thấy bữa nay bà đẹp hơn mọi bữa à đa. Má cười, ông già quỉ…

Nhắc lại, ba nói mùa đìa năm ngoái là mùa vui nhất mà cũng buồn nhất vì đó là mùa đìa cuối cùng. Bà con bàn ran chuyện năm tới Rạch Mồ Côi chuyển qua nuôi tôm, nghe nói người ta bên Năm Căn, Ngọc Hiển nuôi tôm ai cũng cất nhà tường. Xóm Rạch mình còn nghèo quá, chỉ hai vụ lúa với một mùa đìa, ai có vườn rộng trồng cải trồng bầu được thêm chút tiền huê lợi nhưng đâu vô đó hết, sống đắp đổi không dư, bây giờ Nhà nước cho nuôi tôm thì mừng chứ.

Hôm đó chỉ có ba má là bần thần, hồi nào giờ cây lúa cũng chung thủy với mình, bây giờ quay mặt với nó, không lẽ tệ vậy. Má nói vậy rồi năm tới mình có tụ lại vui như vầy không. Được chớ, Tư Nổ cười khà khà khà, nghe nói nuôi tôm một năm bằng chục năm làm ruộng đó, năm tới tui xây nhà lầu, bà con kéo nhau lên sân thượng nhậu tép luộc mát trời. Mà hỏng chừng tui còn sắm tivi màu, đầu máy video, sắm điện thoại di động – Tư Nổ ngẩn ra, nước miếng chảy xuống chỗ môi chẻ thâm sì – tướng tui mà cầm điện thoại di động coi sang lắm nghen.

Ba nhớ lời của Tư Nổ hoài, vì anh đã vẽ bức tranh tôm mù mịt thành những điều rất thật, thật như đang rờ đụng vậy. Vậy mà… đêm hôm qua ba rượt Tư Nổ qua mấy cái bờ mới túm được anh, cả hai loi ngoi ướt, ngồi trên bờ. Tay vẫn còn nắm cái áo rách te tua của anh Tư, ba nhắc câu nói xưa của anh, không sai một chữ. Anh bật khóc, khóc vì cùng đường đi đổ lúa trộm tôm vuông ba bị ba rình bắt, hay khóc vì thương tiếc mùa xưa.

Rồi vợ Tư Nổ chạy lại, chỉ biết lí nhí xin tha cho chồng, chị nói hồi này tôm tép không có, tụi con khổ quá, bần cùng quá chú thím ơi… Má ngậm ngùi, người phụ nữ này năm trước một tay câu eo ếch má còn tay kia cầm cây chổi nhảy cà tưng, sao giờ tới nông nỗi vầy…

Bốn người ngồi với nhau lặng lẽ, hồi lâu, day qua chị Tư Nổ má nói thôi coi như là lá lành đùm lá rách, rách ít đùm rách nhiều, rách nhiều đùm rách nát, bây biết mà tao cũng nghèo. Rồi má trút mớ cá phi rộng trong xô ra giỏ, giúi vào tay chị biểu chị đưa chồng về, kiếm đồ khô mà thay để vầy cảm lạnh chết.

Lúc vô nhà thấy cửa mở toang hoang, cái lư hương không cánh mà bay mất. Ba má tỉnh rụi, không phải hô hoán lên làm chi, hôm rồi mất ông Tà ngoài miễu, hôm trước nữa thì mất cái lon cặm nhang trên bàn thông thiên. Ba cười buồn, mai là tụi nó trả lại, tụi nó mượn để cầu số chớ đâu. Tôm chết hoài cũng buồn, nên rủ nhau đánh số đề chơi, may ra…

Nhưng may thì ra rủi lại vào, xóm Rạch Mồ Côi vừa tiễn đưa một gia đình ly xứ. Chú thím Chín bên kia rạch thua sạch nhà cửa đất vườn, xuống ghe bắt đầu một cuộc nổi trôi; hôm ra bến chú mếu máo nắm tay ba: biết chừng nào vợ chồng tui mới gặp lại anh chị sui để tụi mình nhậu với nhau tối trời đất.

Phải hôm đó có mưa là cảnh mủi lòng y hệt trong phim. Bây giờ ba vẫn thường đứng nhìn phía nền nhà của bạn, cái nền phèn váng trắng, xốp như nước đá bào, bên phải vẫn còn nguyên chỗ cầu ao, nước mặn ngấm vào, nước trong thấy đáy, chẳng có bông súng nào mọc ở đó, chỉ thấy rong nhớt xanh dờn trôi lình phình.

Xóm Rạch bây giờ buồn, chẳng có cái gì để vui chung với nhau như hết mùa lúa, như xong hội đìa, như năm cũ. Người trúng tôm thì lẳng lặng không dám khoe (vì sợ trộm), người không có trao tráo khấn vái trời. Hễ mười vuông thì thất bát hết bảy vuông, vì không ai hiểu rành con tôm hết, không ai biết con tôm nó đỏng đảnh cỡ nào, vậy mới khổ. Nước mặn thấm vào vườn tược trụi lơ, xơ xác hệt như vừa qua bão, cây trái teo héo, chặt năm trái dừa mới được một ca nước, cọng cải lá rau, trái ớt, trái bầu… cũng phải mua.

Nửa đêm nằm nghe người nào đó ca văng vẳng ở mấy chòi trên, giọng sao buồn rượi vậy. Quê xứ như cô con gái trót lỡ “khôn ba năm, dại một giờ”, bắt đầu nhớ tiếc vì mình đã đứng núi này trông núi nọ. Ba nhìn má qua ánh đèn chong leo lét, chợt giật mình: đôi gò má của người vợ hiền năm ngoái còn hồng vì rượu, nay đã seo sắt quắt queo vì trơ trọi dưới nắng và gió trời. Hồi lâu ba nói: tiền bán tôm mót hổm rày được bao nhiêu bà, sớm mai này bà ra chợ huyện lựa mua một ít cá rô mề, mốt là thằng Út về phép, nấu cho con nó nồi canh chua cá rô bông so đũa, tội nó…

Má gật đầu, khẽ hớp một ngụm trà, thương đắng đót đám con xa nhà; tết này, ừ tết này con của má về, mà má ba chẳng có gì cho tụi nó.

Sớm nay, trà vẫn pha nửa vốc tay như mọi bữa mà sao nghe đắng quá vậy nè?

(Ảnh sưu tầm)

“Kẻ trộm siêu thị” : Điều làm nên một gia đình

RFI Tiếng Việt

Xin được mượn một câu thoại trong phim để mở đầu bài viết này: “Thường thì không ai được chọn bố mẹ. Nhưng khi được chọn thì sẽ khăng khít hơn, phải không?” Đó là lời nói của nữ chính trong bộ phim “Kẻ trộm siêu thị” (Shoplifters) của đạo diễn người Nhật Kore-eda Hirokazu. Vị đạo diễn này được mệnh danh là “thỏi nam châm hút giải thưởng” bởi phần lớn các tác phẩm của ông đều làm mưa làm gió tại các liên hoan phim ở Nhật cũng như trên thế giới.

“Kẻ trộm siêu thị” không phải là một ngoại lệ khi một mình ẵm hàng chục giải từ Giải Viện Hàn lâm Nhật Bản, cho tới giải César cho “phim nước ngoài hay nhất” và vị trí cao quý nhất tại Liên hoan phim Cannes – giải Cành Cọ Vàng cho hạng mục “Phim hay nhất” năm 2018.

Trong hầu hết các tác phẩm của mình, Kore-eda Hirokazu đều đề cập tới đề tài gia đình với câu hỏi lớn “Điều gì làm nên một gia đình?”. Ở đó, mỗi bộ phim là một góc nhìn – một câu trả lời khác nhau, mang những ý nghĩa khác nhau, và dù có khác đến mức nào thì tất cả cùng phản ánh chính xác sự tồn tại thực sự của con người. Cộng đồng nhỏ bé gồm 6 thành viên trong “Kẻ trộm siêu thị” là lớp người nghèo khó, gần như sống cô lập với xã hội. Họ có những cuộc đời bị xô đẩy vào ngõ cụt, bất hạnh dồn dập… nhưng có vẻ trong cuộc sống ngày nay, những điều này đã quá nhiều đến nỗi người ta dường như trở nên vô cảm với chúng. 

Là một bộ phim thuộc thể loại chính kịch gia đình, “Kẻ trộm siêu thị”  toát lên trong nó những âm hưởng thật bình dị nhưng đầy cay đắng, khiến cho nhiều người xem đã phải thốt lên rằng “Tôi muốn khóc mà lại không thể, muốn gào thét nhưng lại không biết bắt đầu từ đâu”.

Truyện phim kể về một gia đình sống bằng nhiều nghề, nhưng nghề chính là ăn cắp đồ dùng trong các cửa hàng tiện lợi bởi cuộc sống của họ quá nghèo khổ và khó khăn. Đó là Osamu Shibata và vợ là Nobuyo, bà Ngoại và Aki – cháu gái của bà, cậu bé Shota – con nuôi của vợ chồng Osamu và cô gái nhỏ Yuri – đứa bé được nhặt từ ngoài đường về.

*****

Điều gì làm nên một gia đình?

Liệu đó có phải là cuộc sống với vật chất dư thừa như gia đình Aki, cháu của bà Ngoại – mà thật ra bà là vợ cả của ông nội Aki, họ không hề có cùng chung huyết thống? Nếu tiền bạc làm nên Gia đình thì sao Aki bỏ đi, tới sống với bà trong căn nhà lụp xụp chật hẹp tồi tàn thiếu thốn cùng những con người xa lạ? Ba mẹ cô có đủ gắn kết với cô không khi mà cô vẫn sống ở cùng thành phố còn họ lại nghĩ cô đang du học ở Úc châu?

Liệu đó có phải là những người cùng chung máu mủ dưới một mái nhà tươm tất như gia đình của cô bé Yuri mới 5 tuổi với đầy những vết sẹo chi chít trên cơ thể và những lời chửi bới thậm tệ từ chính cha mẹ ruột của mình?

Hay, cái làm nên gia đình chính là một nhóm người nghèo khổ gần như tận đáy xã hội nương tựa và ràng buộc với nhau bởi những lý do đầy uẩn khúc? Là một Osamu làm việc ngắn hạn ở công trường xây dựng. Là Nobuyo làm công nhân trong một xưởng giặt là. Là Aki trẻ người non dạ bị hấp dẫn bởi nghề múa khiêu dâm. Là bà Ngoại già móm mém ưa chơi game, chuyên gia vòi tiền từ con trai của vợ hai của chồng. Là cậu bé Shota tuổi teen vô tư tin rằng “chỉ những đứa trẻ không thể tự học thì mới phải đến trường” và ăn cắp trong siêu thị là vô tội vì “đồ trong siêu thị thì chẳng phải là đồ của ai cả”.

Chỉ trong gần 9 phút đầu tiên, đạo diễn, đồng thời là tác giả kịch bản Kore-eda đã phơi bày tất cả không giấu diếm hoàn cảnh của cái gia đình kì lạ này. Phim mở ra là trò ăn cắp trong siêu thị của hai chú cháu Osamu và Shota. Trên đường trở về, họ bắt gặp cô bé Yuri ngồi ngoài hiên nhà giữa lúc trời bắt đầu chuyển lạnh. Cả hai nghĩ rằng không có người lớn ở nhà nên đã đưa Yuri về. Nobuyo nhất định không đồng ý giữ con bé lại vì lo sợ người ta sẽ nghi họ bắt cóc nó.

Sau khi cho con bé ăn no, hai vợ chồng người cõng người bế Yuri mang trả lại cho cha mẹ bé. Nhưng, họ đã dừng khựng ngay bên ngoài cánh cửa. Cha mẹ Yuri đang đánh nhau, người mẹ hét toáng lên rằng chính cô ta cũng không muốn sinh ra con bé. Không chỉ những lời nói ấy, mà cả những vết sẹo trên thân thể Yuri khiến Nobuyo đau lòng. Là một người vợ mang nỗi đau không thể có con, Nobuyo quyết định giữ Yuri lại, đổi tên cô bé là Lai, coi nó như một thành viên mới.

Thế là, gia đình họ là nơi mà tất cả mọi người chẳng ai có huyết thống với ai, nơi mà bữa ăn hàng ngày được coi như một chiến lợi phẩm, nơi mà họ cùng ăn, cùng ngủ, cùng sinh hoạt trong khoảng vài mét vuông nhưng lại có vẻ không hề thiếu thốn sự sẻ chia.

*****

Yêu thương hiện hữu

Tất cả được xây dựng một cách chân thực và rất Đời, đúng như phong cách của tác giả, là để phản ánh chính xác sự tồn tại của con người. Những người lớn trong gia đình chắp vá ấy có thể là người tốt nhưng không Đẹp như những thiên thần có cánh. Họ vẫn có những phần ti tiện bị tạo ra bởi cái Nghèo. Bao nhiêu chi tiết là bấy nhiêu xúc cảm khán giả cảm nhận, vừa giận, vừa thương, vừa cảm thông thấu hiểu, lại vừa ước giá mà có ai đó giúp đỡ họ hoặc họ sẽ làm khác đi.

Ấy là Aki thích thú với nghề múa khiêu dâm dù cô không hề thiếu thốn về mặt tiền bạc; cô còn tự giữ tiền cho mình, thi thoảng hai bà cháu đi ăn riêng những món ngon. Là lúc bà Ngoại mất vì tuổi già, vợ chồng Osamu đau buồn vì sự ra đi của bà nhưng vẫn hí hửng khi tìm được chỗ tiền bà cất giấu riêng. Là lúc Shota phải nằm viện, có nguy cơ bị cảnh sát phát hiện, họ vẫn cùng nhau bỏ trốn và bỏ rơi cậu bé. Là Osamu quyết định thêm nghề đập cửa kính ô tô để ăn cắp đồ…

Họ rõ ràng là những kẻ vẫn đầy Tham – Sân – Si theo những lẽ riêng nhưng lại dành cho nhau sự yêu thương kì lạ mà ở trong những gia đình đầy đủ vật chất và chung dòng máu có lẽ ít khi hiện hữu. Thì ra, Shota là do hai vợ chồng Osamu nhặt được trước một tiệm chơi game, trong một chiếc xe ô tô mà chắc hẳn ai đó mải chơi đã quên mất cậu. Bao năm nuôi dưỡng thằng bé, cả hai chỉ mong cậu gọi một tiếng “Cha mẹ” nhưng Shota liên tục nói rằng chưa đến lúc.

Chính vì cái khát khao ấy, bằng cả tình yêu của một người Mẹ, Nobuyo đã dành trọn sự quan tâm cho Yuri. Cái ngày mà cả nhà giữ con bé lại, Aki cắt tóc cho Yuri còn Nobuyo thì mang bộ đồ cũ của con bé ra đốt. Xung quanh là cả gia đình, Nobuyo ôm Yuri vào lòng, thì thào vào tai con rằng “họ đánh con không phải vì con hư. Nếu họ yêu con thì đây là điều họ phải làm”. Rồi cô ôm con bé chặt hơn, hôn hít nó, khiến nó cũng ôm lấy cô, vuốt bàn tay bé nhỏ lên má cô, lau đi những giọt nước mắt không rõ là đau buồn hay hạnh phúc.

Càng về cuối phim, câu chuyện càng lúc càng được đẩy lên cao trào bằng sự “tỉnh ngộ” của cậu bé Shota trước hàng loạt những hành động mà cậu coi là không chuẩn mực của vợ chồng Osamu. Và cú sốc lớn nhất với Shota, dấy lên sự ân hận trong lòng cậu là khi cậu thấy một cửa hàng mà mình hay ăn cắp phải đóng cửa.

Chưa hết, giọt nước làm tràn ly chính là lúc cô bé Yuri đi theo anh vào một cửa hàng nhỏ và bắt đầu ăn cắp đồ. Shota muốn ngăn cản em. Rõ ràng mọi thứ đã đi quá sức chịu đựng của cậu bé và việc cậu cố tình để bị bắt chỉ như một việc hiển nhiên.

Tất cả vỡ òa, bao nhiêu bí mật của vợ chồng Osamu được tiết lộ, trong đó, có cả tội giết người. Thì ra trước đây, hai  người đã cùng nhau giết và chôn xác của chồng cũ của Nobuyo vì hắn hành hạ cô. Nobuyo nhận tất cả lỗi về mình để Osamu không phải ở tù. Shota được nhận vào một nhà tình thương, được đi học. Còn bé Yuri thì trở về với cha mẹ của mình.

Nghe thì có vẻ như kẻ ác đã phải đền tội. Nhưng… nếu ai vẫn ngồi xem tới đoạn này của phim, thì hãy nán lại thêm chút nữa… Chỉ một chút nữa thôi… Sau hai tiếng đồng hồ vừa trải qua… ta sẽ thấy Shota thú nhận với Osamu rằng cậu đã cố tình để bị bắt, rồi cậu ngồi trên xe bus trở về nhà tình thương… thì Osamu chạy theo, liên tục gọi “Con”… Và ngay giây phút ấy… Shota đã nghẹn ngào lẩm bẩm từ “Cha”  trong nước mắt.

Cũng chỉ một chút nữa thôi… chúng ta sẽ thấy cô bé Yuri sau khi được về với cha mẹ ruột thì lại lẩn thẩn chơi một mình ở hành lang bên ngoài căn nhà, không được ai chú ý, hát bài đồng dao mà cả gia đình không máu mủ kia đã từng hát với cô bé, chơi những viên bi mà anh Shota cho và chới với đứng lên ngó qua hàng rào… Một nhà tù vô hình… Một sự độc ác sẽ không bao giờ phải đền tội. Vậy ai? Ai là kẻ có lỗi trong tất cả những chuyện này?

“Kẻ trộm siêu thị” với thủ pháp chậm rãi, góc máy tĩnh, lối kể chuyện dung dị, nhẹ nhàng, đưa đẩy cảm xúc của người xem, từ rung động, bật cười dí dỏm tới chua xót, sâu cay… đơn giản chỉ để chúng ta tự đặt ra câu hỏi “Điều gì làm nên một gia đình?”. Chắc hẳn chúng ta đều đã có câu trả lời của riêng mình.

Mắm trong văn hóa dân gian (Ngô Văn Ban)

Góc nhìn An Nam

Nước mắm là một loại thức ăn, có lúc làm gia vị của người Việt, trên mâm cơm không thể không có chén nước mắm dùng chung với cơm trắng hay dùng làm tăng gia vị, thêm đậm đà cho món ăn ngon,

Ngô Văn Ban

nuoc mam hon

Bởi mê nước mắm Hòn, em bỏ mẹ theo anh.

Thành phẩm nước mắm có tác dụng đến thức ăn như để bảo quản thức ăn. Ngoài ra, việc sử dụng thành phẩm nước mắm tùy theo thức ăn mà người ta chế biến hợp với thức ăn, hợp với khẩu vị người dùng:

– Ăn cơm nóng, với chỉ một chén nước mắm ngon dầm ớt, nhất là ớt xiêm là có thể có một bữa cơm ngon lành, no bụng rồi.

– Ăn xoài chua, dùng mắm bỏ nhiều đường hạn chế chất chua ở trái xoài.

– Ăn thịt vịt, mực luộc, các loài ốc…, giã gừng nhuyễn trộn với nước mắm tỏi ớt.

– Ăn cá chiên, cá nấu trong canh, món xào, món rau luộc…chấm vào nước mắm, có thể nước mắm dầm ít ớt xiêm, hay nước mắm giã ớt, tỏi, chanh, đường hòa vào mắm.

– Ngoài đường cát làm cho mắm bớt mặn hay làm cho mắm ngọt đậm, người ta còn dùng nước dừa tươi, hay pha chút ít bột ngọt.

– Ngoài chanh và giấm làm cho nước mắm có vị chua, người ta còn dùng trái sấu dầm ra, dùng cà chua chín nghiền nhuyễn hay dùng thơm chín, me chín, me non… (Nước mắm chanh dành ăn bánh hỏi/ Qua thương nàng theo đợi mấy năm).

– Để tạo mùi, ngoài dùng tỏi giã nhuyễn (mùi tỏi), người ta còn dùng lá ngò giã nhuyễn với ớt xanh tạo nên nước mắm ngò, nước mắm có mùi ngò ăn rất thơm. Loại mắm này ăn với cá đồng nướng (cá rô, cá trê…) thì rất hợp.… Có người dùng vị cà cuống.

– Nước mắm còn được chế biến thành món kho quẹt. Món này làm từ nước mắm đem kho, để nhỏ lửa và canh chừng, thấy nước mắm sôi nổi bong bóng, có tiếng kêu bụp bụp, bắt đầu có mùi là nhắc ra liền, dùng đũa quấy đều, để có một chất sền sệt đặc, màu vàng quánh. Khi ăn, dùng đầu đũa “quẹt” vào cho dính một chút đưa vào chén cơm, có phải như thế mà món này thành tên món kho quẹt? Đây là món ăn mà nước mắm được dùng trực tiếp một mình như một thực phẩm chính. Ăn món này rất tốn cơm vào mùa mưa lạnh, lũ lụt. Kho quẹt được cho là một món ăn của nhà nghèo khi trong nhà không còn thức ăn, mùa màng thất bát… Nhưng ngày nay, món kho quẹt này được dùng phổ biến và đã được cải tiến, cho thêm vào tóp mỡ, thịt ba chỉ xắt nhỏ, tiêu, hành, tỏi, ớt, đường…, dùng để chấm rau luộc, rau sống, dưa leo… hay ăn với cơm nóng, xôi, cháo trắng…

Ngoài nước mắm dùng để chấm rau, quả luộc, đồ xào, ăn với các loại bánh chế biến bằng bột gạo, chế biến nước mắm thành món kho quẹt… như đã trình bày ở trên, nước mắm còn để nêm vào canh, thức ăn kho, thức ăn  xào, hay cho vài giọt trong các món tẩm ướp… Nước mắm còn làm dậy lên hương vị món ăn, gây kích thích dịch vị, làm món ăn thêm đậm đà, hấp dẫn.

 Người ta còn dùng muối để chế biến các loại thức ăn mang tên mắm với một số loài cá, mực (như mắm cá thu, mắm cá sặc, mắm cá rò, mắm cá phèn, mắm cá mòi, mắm nêm làm bằng cá cơm, mắm thái làm bằng con cá lóc, mắm mực…), với con nhum (cầu gai), con sò, con tôm, con tép, con còng, con cua, con ba khía, con ruốc, con rươi… (như mắm nhum, mắm sò, mắm tôm, mắm tép, mắm còng, mắm cua, mắm ba khía, mắm ruốc, mắm rươi…), với con cáy, một loại cua (mắm cáy)…, với trái cà (mắm cà), trái dưa (mắm dưa), đu đủ (mắm đu đủ)…

Ca dao có câu:

Con cá làm nên con mắm

Vợ chồng già thương lắm mình ơi.

Trong nước mắm chứa nhiều các thành phần axit amin, vitamin A, D, B12, cùng chất béo omega 3… đều là những chất dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe con người. 

Theo Đông y, nước mắm có vị mặn, ngọt, tính bình. Nước mắm bổ huyết, bổ can thận, thông huyết mạch, lợi niệu, nhuận tràng. Dùng cho trường hợp trúng lạnh, trúng gió, co cứng chân tay, chuột rút, cứng hàm, suy kiệt, táo bón, thiếu máu. Uống 1 – 2 ngụm nước mắm ngon bồi dưỡng tăng lực khi bơi lội, bơi lặn khai thác thủy hải sản hay dầm mình trong nước lạnh mùa đông. Dùng cho người bị cảm lạnh gây đau quặn bụng. Dùng rất tốt cho người bị tiêu chảy, đầy bụng, rối loạn tiêu hoá cần ăn kiêng. Tuy nhiên, nước mắm kiêng kỵ những người tăng huyết áp, người bị bệnh tiểu đường, người viêm thận phù nề…Những người này hạn chế dùng nước mắm, tránh nước mắm mặn.

Về vấn đề tín ngưỡng, dân gian ta có câu:

 Đổ đèn đổ điếu thì kiêng

 Đổ mắm đổ muối cũng nên đề phòng

Mắm, muối là thức ăn, cần giữ không đổ tháo làm hao phí tiền của. Dân gian còn cho rằng làm đổ mắm đổ muối là điềm báo chẳng lành.

Qua một số trình bày trên, ta thấy nước mắm được dùng phổ biến và gắn bó với đời sống hàng ngày của người Việt ta. Mắm gắn bó với bữa ăn, với gia đình. Bữa ăn nào cũng cần có loại nước chấm này.

Trong văn hóa ứng xử của người Việt ta, nước mắm được đưa vào lời ăn tiếng nói để đánh giá, như:

Mắm kho chấm với dưa bồng

Nồi cơm vét sạch, mẹ chồng khen ngon.

Trong xã hội có những người hay tính toán so đo, cũng được đưa hình ảnh nước mắm vào để mượn cớ phê phán:

– Xé mắm còn hòng mút tay.

– Bẻ que đo lọ nước mắm.

– Đo lọ nước mắm, đếm củ dưa hành .

Như ta đã biết, nước mắm đã thâm nhập vào từng bữa cơm gia đình người Việt qua nhiều thế hệ, gần gũi, thân thiết với người Việt và thứ nước này cũng đã đi vào nền văn học dân gian, nhiều nhất trong ca dao, tục ngữ từ xa xưa lưu truyền đến nay, mang nhiều ý nghĩa sâu sắc về tính cách, tình cảm, đối nhân xử thế của con người trong đời sống:

– Anh chê tôi ở rẫy ăn còng

            Anh về ở chợ ăn ròng mắm tôm.

– Anh than cha mẹ anh nghèo

   Đũa tre yếu ớt không dám quèo con mắm nhum.

– Ăn cơm với mắm, thì thấm về sau

Mắm muối là thức ăn mặn mòi, ăn vào càng lâu càng thấm, chẳng khác chi việc càng lâu thì càng rõ.

– Ăn mắm hãy ngắm về sau

Mắm là thức ăn rất mặn, ăn xong thường bị khát nước. Nếu “đời cha ăn mặn” thì tất yếu “đời con khát nước”, vì ăn mắm khát nước. Do đó có lời khuyên trên.

– Ăn mắm, lắm cơm

Chỉ cần một chén mắm nhỉ, dầm vài trái ớt xiêm vào là có thể làm hao cơm. Nếu không có nước mắm cốt đó, mắm loại hai thì thêm một chút đường, nặn một ít chanh vào thì cũng là món ăn được nhiều cơm.

– Ăn mắm mút dòi

Khi mắm để lâu, không bảo quản kỹ có thể có dòi. Dòi là ấu trùng của con ruồi. Khi rót mắm ra ăn, nếu trong nước mắm có dòi, chỉ việc lấy đũa hất mấy con dòi đó ra. Nhưng có người tằn tiện một cách quá đáng là gắp con dòi lên miệng mút cho hết nước mắm bám ở con dòi đó rồi mới bỏ. Nhưng có người bảo rằng không phải tằn tiện mà sống trong buổi loạn lạc, hay mất mùa, đói kém quá phải thế thôi, vì cái gì cũng hiếm, cái gì cũng quý, cho nên ăn mắm phải mút dòi là thế.

– Bánh đúc bẻ ba

  Mắm tôm quệt ngược cửa nhà tan hoang

Mê ăn bánh đúc chấm mắm tôm đến nỗi “sạt nghiệp”. Nói quá (ngoa ngữ) để đề cao món “mắm tôm”.

– Bẻ que đo vại nước mắm.

– Canh chua thua nước mắm

Xuất phát từ câu chuyện cười dân gian: Nhà nọ, mỗi khi chồng đi xa về, chị vợ lại nấu canh chua thật ngon cho chồng ăn. Canh chua vợ nấu ngon quá, người chồng ăn đến no bụng nên tối đó ngủ khì một giấc đến sáng. Một bữa vì việc gì đó, giận chồng, chị vợ dọn cơm cho chống ăn, chỉ có cơm và lên chén nước mắm. Anh chồng ăn không ngon nên chỉ ăn được ít cơm thôi. Đêm nằm ngủ vì đói bụng nên trằn trọc không ngủ được, thức sáng đêm với vợ. Từ đó người vợ rút ra kinh nghiệm. “Canh chua thua nước mắm” là thế!.

– Con cá cơm ngon hơn con cá bẹ

            Bởi mê nước mắm Hòn, em bỏ mẹ theo anh.

– Con cá làm nên con mắm

  Vợ chồng nghèo thương lắm mình ơi!

– Con ơi ở lại với bà

  Má đi làm mắm, tháng ba má về

  Má về có mắm con ăn

  Có khô con nướng, có em con bồng

Bài ca dao lưu truyền không hiệp vần, nhưng chủ yếu nhằm phê phán, đánh giá người đời.

– Dùi đục chấm nước mắm cáy

Câu “Dùi đục chấm mắm cáy” hay còn có cách gọi khác là “Bầu dục chấm mắm cáy”. Dùi đục là vật dụng bằng sắt, đầu được mài, vót nhọn để khoan hay đục các vật cứng như gỗ, đá, kim loại… Còn bầu dục là cật con heo hay còn gọi là bồ dục, là món thuộc dạng ngon và hiếm. Mắm cáy là món ăn làm từ con cáy, hình dạng giống như con cua, thường sống ở những vùng nước mặn hay nước lợ. Món mắm cáy được ướp rất mặn, là món ăn quen thuộc, mộc mạc, gần gũi giới bình dân, người làm nông hay người làm thợ như thợ mộc, thợ nề… nhất là những người có đời sống khó khăn. Câu “Dùi đục chấm mắm cáy” phù hợp với ý nghĩa này. Còn món ăn ngon, hiếm là bầu dục, đúng ra phải chấm nước mắm ngon, hòa với gừng băm nhuyễn hay chấm với chanh như câu ca dao: Sáng ngày bầu dục chấm chanh/ Trưa gỏi cá cháy, tối canh cá chày. Còn mắm cáy được cho là loại mắm bình thường, không ngon lại còn mặn nữa. Bầu dục chấm mắm cáy sẽ giảm giá trị khoái khẩu, món bầu dục sẽ trở thành món ăn không ngon. Mấm cáy chỉ để chấm rau lang, rau muống luộc, dưa, cà… Từ đó, câu Bầu dục chấm mắm cáy có ý nghĩa là không phù hợp hay xử thế vụng về.

Tuy nhiên, nhà nghèo ăn mắm cáy mà vô lo, tối ngủ yên giấc, còn những người có tiền ăn thịt bò thì đêm nằm nhiều nỗi lo lắng, ngủ không yên: Ăn cơm mắm cáy thì ngáy o o/ Ăn cơm thịt bò thì lo ngay ngáy. Tục ngữ ta còn có câu: Nói như dùi đục chấm mắm cáy. Đó là cách nói trắng trợn, nói trực tiếp, nói không giữ kẽ và thậm chí thiếu  thanh nhã, cũng như nói thô thiển.

– Đo lọ nước mắm, đếm củ dưa hành.

– Đói cơm lạt mắm tèm hem

  No cơm mặn mắm lại đòi nọ tê.

– Giàu thì thịt cá bĩ bàng*

  Nghèo thì cơm mắm lại càng thấm lâu

*Bĩ bàng: Thả sức, thỏa thuê.

– Gió đưa gió đẩy về rẫy ăn còng

  Về sông ăn cá, về đồng ăn cua

  Bắt cua làmmắm cho chua

  Gởi về quê nội khỏi mua tốn tiền.

– Liệu* cơm gắp mắm

*Liệu: Tính toán, tìm cách. Mắm mặn, ăn cơm phải căn cứ vào số cơm để dùng mắm cho vừa đủ, không để thừa cơm mà hết mắm. Câu thành ngữ trên ý nói tùy theo tình hình, khả năng thực có mà làm, sử dụng hay xử lý công việc cho đúng mức, vượt khả năng sẽ gặp thất bại.

– Liệu cơm mà gắp mắm ra

  Liệu cửa liệu nhà, em lấy chồng đi!

– Mắm cua chấm với đọt vừng

  Họ xa mặc họ, ta đừng bỏ nhau.

– Mắm kho chấm với dưa bồng

  Nồi cơm quét sạch, mẹ chồng khen ngon.

– Mắm không ngon thì xem nước thống*

  Việc làm không chóng, coi bộ chân tay

* Nước thống: ?

– Mắm ngấu* nấu cá trê

*Mắm ngấu là mắm đã ngấm kỹ muối và đã nhuyễn ra, kho với cá  trê rất ngon.

– Mắm ngấu thì ngon, ruộng ngấu* mẹ con cả mừng

*Ruộng ngấu là đất ruộng đã thấm nước và nát nhuyễn ra dễ cho việc gieo mạ.

– Miệng ăn mắm ăn muối

Người xưa quan niệm cái mặn của mắm muối được coi như là liên hệ với những điều không tốt, không hay, liên hệ với độc địa như khi một người nói những điều độc mồm độc miệng hay nói gở.

– Nạ dòng vớ được trai tơ*

           Đêm nằm hí hửng như vơ được vàng

– Trai tơ vớ phải nạ dòng**

            Như nước mắm thối chấm lòng lợn thiu

*Trai tơ: Trai mới lớn, chưa vợ. ** Nạ dòng: Người phụ nữ đã có nhiều con, đứng tuổi, không còn nhanh nhẹn, gọn gàng vì đã luống tuổi. Từ này thường dùng với nghĩa chê bai. Có nơi phát âm thành lại dòng.

– Nên thì một vợ một chồng

  Một niêu cơm tấm, một đùm mắm nêm.

– Nhăn nhó như khỉ ăn vụng mắm tôm

So sánh những người hay nhăn nhó khi bất bình chuyện gì đó với con khỉ ăn mắm tôm, mặt khỉ cũng nhăn nhó như thế. Khi ăn mắm tôm, khỉ nhăn nhó vì mắm mặn và cả vì mùi mắm nữa.

– Nói cho lắm cũng nước mắm dưa cải

           Nói cho phải cũng dưa cải nước mắm

Lời nói không có tác dụng gì, dù là nói nhiều, nói những điều đúng.

– Nước chanh giấy hòa vào mắm mực

  Rau mũi viết lộn trộn giắm son

  Bốn mùi hiệp lại càng ngon

  Như qua với bậu, chẳng còn cách xa.

– Nước mắm ngon thượng thủ*

  Thả miếng đu đủ, nó nổi lờ đờ

            Phận em còn dại, còn khờ

            Làm dâu chưa đặng, cậy nhờ mối anh

* Thượng thủ: Hơn hết, trên hết.

– Nước mắm mặn ba năm còn mặn

 Gừng già cay chín tháng còn cay

 Hai đứa ta thương nhau thiên hạ đều hay

   Đèn tọa đăng sao em không tắt, cửa khóa sắt khoan gài

   Chờ cho phụ mẫu ngủ, em ra ngoài với anh.

– Nước mắm ngon cho lắm, nước mắm cũng có dòi*

  Khôn ngoan cho lắm cũng nòi** lấy trai

*Dòi: ấu trùng của ruồi. Nước mắm không bảo quản kỹ, dù là nước mắm ngon, ruồi đẻ trứng vào, sẽ nở ra dòi. **Nòi: dòng giống. Mượn nước mắm, mượn con dòi để nhận định về con người

– Nước mắm ngon dầm con cá bẹ

Anh biểu em rình lén mẹ qua đây.

– Nước mắm ngon dầm con cá đối

            Em biểu anh chờ để tối em qua.

– Nước mắm ngon dầm con cá liệt

           Em có chồng rồi nói thiệt anh nghe.

– Nước mắm ngon dầm con cá trắng

           Thấy em làm dang nắng anh thương.

– Nước mắm ngon dành ăn bánh hỏi

            Qua thương nàng mòn mỏi tháng năm.

– Nước mắm ngon nằm sâu đáy hũ

            Thả miếng đu đủ xuống tận đáy bình

            Mù u nhuộm thắm bông huỳnh

            Bao nhiêu gái đẹp không nhìn

            Dạ anh chỉ để thương mình em thôi.

– Nước mắm xem màng màng

  Thành hoàng xem cờ quạt

Từ kinh nghiệm xem nước, xem màng trong quá trình làm mắm: nếu nước trong, sánh vàng, màng mỏng và trong thì là mắm ngon, nếu nước đục, màng nổi màu thì coi như mẻ mắm bị hỏng. Từ đó, người ta bàn sang việc nhận diện lễ hội. Lễ hội xem cờ, xem kiệu, xem người dự để đánh giá lễ hội.

– Quần dài thì ăn mắm thối

  Quần đến đầu gối thì ăn mắm thơm

Làm mắm là công việc rất công phu, vất vả, nên người làm mắm phải hết lòng. “Quần dài” ở đây không phải chỉ người giàu có, quần ngắn không phải chỉ người nghèo. Nghề làm mắm rất vất vả, chuyên cần, siêng năng… như thế mới có sản phẩm thơm ngon, không phù hợp với người thích chưng diện (quần dài), không thích lao động, từ đó ra sản phẩm không dùng được.

– Thêm mắm dặm muối hay Thêm mắm dặm muối

Mắm đã mặn, thêm muối vào cho mặn thêm để người ăn thấy ngon miệng, đậm đà. Nhưng câu này còn là lời chê trách những người “lắm lời nhiều chuyện”, cố tình hư cấu, thêm bớt vào câu chuyện làm cho câu chuyện bị sai lạc, có khi gây ra sự mâu thuẫn, không tốt đẹp gì.

– Thịt không hành, canh không mắm

Thịt kho không có hành, canh không nêm mắm thì món ăn nhạt nhẽo, không ngon.

– Trai ba mươi tuổi đang xinh

  Gái ba mươi tuổi như chình mắm nêm.

– Vặt lông con diệc* cho tao

  Hành tiêu nước mắm bỏ vào xào lăn

*Con diệc: Loài chim lội nước mang họ diệc, có có tên gọi phổ biến là vạc, diệc bạch hay cò.

Chỉ là nước mắm, chỉ là một loại nước chấm, nước để nêm thức ăn, nhưng cũng lắm điều hay, nhiều lời khuyên, nhiều nhận định, phê phán… khi vào đời sống văn hóa của dân gian người Việt.

Ngô Văn Ba

THÀNH PHỐ NGÀY ĐI VẮNG

(Nguyễn Ngọc Tư)

.

Tan rồi bóng khói

sau đêm hội pháo hoa

thành phố đã biến mất

trên những con đường vắng người,

hoa cháy thầm bên cửa khép

tiếng cười bên xóm mỏng

bàn chân qua ngõ nhón từng lát cong cong,

mỏng cả khói hương bay

mỏng tiếng chim sẻ chim sâu trong sớm mai này

Chợ vắng bóng người quang gánh chiều qua vẫn còn lam lũ qua đây,

nón lá trên tay tát cạn chiều. Và bóng tối đêm giao thừa bắt đầu sóng sánh

người đàn bà gánh thành phố đi về phía hẻm sâu nào?

Sáng nay vắng bặt tiếng rao,

không một ánh mắt lầm lũi,

không một bàn tay cầu xin thui thủi

thành phố trống như một ngôi làng rộng

và dân làng đã ra đồng

gặt hái mùa màng vàng rực ở chân mây

Những quán cóc bên đường ngủ say

không một người phu hồ nào gọi dậy

bằng mớ giọng lưu lạc

từ xa mù từ núi đồi đồng bãi

khói bếp quê nhà buộc dẳng dai vào nắm khói trong ngực trái

có lúc làm thành phố cay xè

sớm nay khói bay về đâu?

Sớm nay thành phố đi đâu

những chật chội ngột ngạt những chen chúc nhàu nát

những bụi ta nghẽn đặc mũi người

những rác ta chồng lấp rác người

những khinh ta vùi dập phận người

Thành phố đi vắng rồi theo bước người dầu dãi

Ta đứng chỗ con đường chiều qua lênh láng hội hè,

chỗ bàn chân ta từng bị giẫm bởi bàn chân người dưng gấp gáp

sớm nay,

ta nhìn thấy đường rơi hơi thở mình rơi

thành phố ơi!

(Ảnh: Phạm Anh Dũng)

Cây Sequoia trong Công viên Quốc Gia Sequoia National Park

Hình ảnh này được Bang Vo chụp lại trong chuyến đi vừa rồi.
Trong thực tế với góc máy này sẽ không thể chụp hết được toàn cảnh của cây Sequoia. Bời vì chúng có độ cao trung bình từ 60-91 mét.

Bang Vo đã sử dụng chế độ chụp Panorama mới thể chụp được hết toàn cảnh của cây Sequoia này.

Đây là loài cây được ví như nhân chứng sống của hành tinh này. Bởi vì tuổi thọ của nó đều đã đạt đến 2000 năm tuổi. Có một cây Sequoia trong Công viên đã ngã xuống vào năm 1950 và người ta đã tính được tuổi đời của nó qua những vân gỗ bên trong. Kết quả đáng ngạc nhiên hơn là nó đã trải qua ít nhất 80 lần bị cháy trong suốt cuộc đời.

VỰC KHÔNG ĐÁY

“Ước gì con người ta giống những con số, rạch ròi, chỗ nào không khớp nhau cũng tìm được nguyên do. Ngờ ở đâu, sẽ tìm được đáp án ở đó…”

(Nguyễn Ngọc Tư)

.

Ba đi làm về thấy bà già ngồi chình ình giữa nhà, ngay bộ bàn trà, một con mèo xám vắt ngang vai, và mẹ thì quỳ dưới bà ta, ôm bàn chân gầy như cọng củi vào lòng cắt giũa những cái móng dài tựa phù thủy trung cổ trong tranh vẽ.

Đó là một bà già mặt nhàu nếp gấp, mầu da cũ mốc chừng như sắp thiu ôi, chỉ cặp mắt đôi khi lóe lên một tia nhìn lơ vơ, khó tả. Nó chẳng biểu lộ ý nghĩ nào ngoài việc phát ra tín hiệu còn chút sự sống trong cái xác khô khòng. Nghe tiếng ba bỏ giày ở cửa, mẹ vẫn không quay người nhìn, nói:

– Chồng con đó má. Ảnh đẹp trai hén!

Bà già không ra vẻ phản đối hay đồng tình, chỉ giương mắt đục ra ngó rồi lại tiếp tục lim dim tận hưởng sự nuông chiều, không một chút mặc cảm. Mẹ kể sáng đi chợ về thì thấy bà già đứng dựa cửa nhà đụt mưa, nhưng nước đã tạt ướt sũng ống quần, thấy tội nên mẹ mời bà vào nhà ngồi cho đỡ lạnh. Một hồi nghe thức ăn trong bếp dậy mùi, bà già kêu, “bây à, má đói”.

– Nghe thương đứt ruột.

Mẹ nói. Ba phát hiện ra mẹ không chỉ cho má ăn, còn tắm táp, kỳ cọ, cho bà mặc quần áo của mình. Bộ đồ rách tã kia mẹ đem giặt, phơi trên sào, đã thôi rỏ nước. Kéo mẹ ra một góc, ba thầm thì, coi chừng dân trộm cắp bất lương. Mẹ cười, “má không làm vậy với mình đâu”. Chữ “má” làm ba không thốt nên lời.

Đêm đó mẹ nằm cho ba đẩy đưa mà chẳng lử đi như mọi khi, vì bận tâm tới bà già với con mèo ngoài phòng khách. Không biết má nằm đất có bị đau mình không, má nói khi mặc lại áo. Nghĩ má lạ chỗ ngủ không yên, mẹ ôm Bi và Quới ra ngủ chiếu với bà, cả bọn rầm rì quá nửa đêm. Không biết họ nói những gì mà bà già còn hứng chí ca, “sắm được sào dài sông bỗng cạn queo/mưa dầm nắng lửa mình ên chống chèo”. Giọng the thé, lẫn trong tiếng mèo phụ họa, nghe rợn.

Má ở lại một đêm rồi biến mất. Bộ đồ mẹ đưa má mặc đỡ cũng được xếp thẳng nếp, đặt trên ghế dựa. Không lấy đi bất cứ thứ gì, bà già còn để lại con mèo tên Chó. Mẹ buồn suốt cả tuần sau đó, cứ thắc thỏm không biết má đi đâu, đang giữa mùa mưa dầm dề. Nghe giọng bao dung như thể nếu bà già ở lại, mẹ sẽ nuôi luôn.

Khoảng thời gian ít ỏi bà già ghé qua, chẳng lưu lại gì ngoài những cọng tóc rơi trong phòng tắm, mà hôm sau khi làm công việc cọ rửa, mẹ đã dọn sạch. Sẽ giống một giấc mơ, nếu không có con mèo xám. Tính khí tự nhiên y hệt bà già, nó mạnh dạn đi lại trong nhà không một chút bỡ ngỡ, cả hành động nhảy vào nôi nằm dưới chân Bi ngủ, như quen thuộc lâu rồi. Tuyệt không thấy con vật ngó ra cửa trông chủ cũ, chừng như bụi mưa ngoài đó, mặt đường ướt nhoét làm nó ớn.

Bỗng dưng ba có cảm giác, bà già vẫn ở lởn vởn đâu đây, qua cách mẹ bồn chồn ngó mây kéo bầy, những lần đưa nhau đi chơi phố đột nhiên mẹ bảo ba dừng xe, gửi Bi lại để chạy theo một người nào đó, rồi trở lại với vẻ mặt thất vọng. Một bữa bắt gặp con Chó (thật ra là mèo) đang thè lưỡi liếm bột ăm dặm trên miệng Bi, ba nổi khùng kêu mẹ liệng con mèo (tên Chó) đi phứt cho rồi. “Đâu được, của má đó, biết đâu má lại về tìm nó”, mẹ cười, xoa đầu con vật. Nghe giọng, khó biết mẹ đang nói về bà già lang thang, mà đến cái tên thật của bà ta mẹ cũng còn ngơ ngác.

Giây phút đó, ba tự hỏi, mình biết về người phụ nữ này được bao nhiêu ?

Lần đầu gặp mẹ ở một cửa hàng giới thiệu sản phẩm của trung tâm nuôi dưỡng trẻ bị bỏ rơi, ba được người ta giới thiệu “con nhỏ Ngà đã ở đây hồi ba tuổi”. Ba thấy lạ, cô gái không có vẻ tội tội, rầu rầu như những đứa trẻ có cùng hoàn cảnh, mà khí chất nhẹ nhõm, bình thản đến mức, như ba hình dung, chỉ cần tháo bỏ đôi giày hơi cao gót kia ra, thứ khiến cô đi lại hơi thiếu tự nhiên, cô sẽ bay lên trời.

Sau này khi đến nhà ba mỗi tuần hai buổi để dọn dẹp nhà, giặt quần áo, như một công việc làm thêm, ba nhận ra ngay cả khi đẫm mồ hôi, thì ở cô cũng chẳng toát ra vẻ gì nặng nhọc. Giữa những dây phơi bên ban công gió loạn, có lúc ba nghĩ suýt chút cô đã bay lên cùng với tấm vải trải giường, như một nhân vật trong tiểu thuyết Colombia. Trong cái nhập nhoạng của buổi chiều tà, khi cô từ giã ra về và lướt người qua cửa, có lần ba hoảng hồn nhìn xuống chân cô, xem có còn chạm đất không.

Cô gái thích ba. Tình cờ, ba biết. Những vật dụng cũ như khăn tay, bàn chải đánh răng, dao cạo râu, sau khi ba liệng vô thùng rác, đều được cô lén giữ lại, cất trong giỏ của mình, như kỷ vật. Và có lần quay lại lấy mớ giấy tờ để quên, ba bắt gặp cô úp mặt vào hít hà cái áo đẫm mồ hôi của ông chủ trẻ. Một bữa ba uống hơi ngà say, ngó cô gái vươn người kéo khép cánh cửa sổ để mưa giông khỏi tạt ướt nhà, ba tưởng cô sẽ bay mất nên ôm ghì lấy. Cô ấm và ngoan như con chim sẻ trụi lông tự biết mình không có khả năng tung cánh.

Đúng bữa đó, Bi tượng hình. Nhưng không hoàn toàn chỉ vì đứa trẻ mà lễ cưới diễn ra sau đó. Ba mặc áo chú rể với tâm trạng vô cùng dễ chịu, tuyệt không chút gì miễn cưỡng.

Sau này khi nhìn lại hình cưới của mình, ba thấy có một tấm chụp chung với bên nhà gái, những dì phước. Họ tới lễ cưới chớp nhoáng vì nhà thờ có cha đang đau nặng, “mà cũng không thể bỏ tụi nhỏ ở nhà lâu”. Khi nhìn vào tấm ảnh ấy, lần đầu tiên ba tự hỏi, họ có thật là dì phước không, hay chỉ là những phụ nữ bình thường, vì lý do nào đó, đã mượn những bộ y phục nọ để khoác lên người ?

Ấy là khi bà già ăn mày đã đến và đi, mẹ cho Bi bú và tay kia vuốt lông con Chó, phấp phỏng nhìn mưa xiêu bên thềm. Cái ý nghĩ mẹ kéo bà già vào nhà vì lòng trắc ẩn hồn nhiên, bị thay bằng một giả thuyết vừa quyến rũ vừa đắng cay, biết đâu bà già xin ăn nọ là má ruột của mẹ. Điều đó có nghĩa ba không biết gì về người phụ nữ đêm đêm rúc dưới bụng mình.

Tựa như bức tượng mà ta quen thuộc, bởi ngọn đèn mà hắt cái bóng kỳ lạ lên tường. Hồi nhớ lại bữa bà già tới, ba thấy mẹ và bà có vài điểm giống nhau. Thái độ nhẹ nhõm gần như phớt đời, sợi tóc hơi thô cứng (thật ra ba không chắc lắm ở điểm này, vì nếu không thường xuyên tắm gội, lăn lóc ngoài đường chịu trận nắng mưa thì tóc người ta có thể cứng đơ như thường), cách đặt tên cho con vật chẳng giống ai. Gọi mèo là Chó cũng hơi giống cách mẹ đặt tên Quới cho chú cá heo nhồi bông mà mẹ luôn giữ bên mình.

Quới nằm trong gia tài còm nhom mẹ mang về nhà chồng. Một con thú nhồi bông đã cũ tới mức không thể đoán được mầu gốc của nó, trước khi nhem nhuốc sắc gì đó tựa cháo lòng. Hai vây con Quới thâm xỉn, đơ ra như vải được hồ cứng. Mẹ nói hồi nhỏ em phải mút chúng mới ngủ được, Bi của tụi mình thì không vậy, con chỉ mút tay. Trước khi được một nhà hảo tâm tặng thú nhồi bông, mẹ mút góc khăn, góc áo gối, bất cứ thứ gì mềm và có hình tam giác. Nhớ lại, lúc nghe chuyện mẹ và Quới, ba đã hỏi lý do sao tên con cá rất người. “À, Quới là đứa bạn thân của em”, mẹ nói, tiếng đuối trong hối tiếc, “bị người ta đón đi rồi”.

Lúc đó ba không gặng hỏi thêm, cũng như từng phớt lờ quá khứ của mẹ. Chẳng vui gì khi nghe kể về cuộc sống của đứa trẻ mồ côi, ba yêu mẹ không phải vì thương hại, ba nghĩ vậy. Và mẹ cũng không phải kiểu đàn bà hay rao những bất hạnh bằng lời, để thu nhặt cảm thương của người khác.

Đó là phần thời gian khuất mặt, và sau cái bữa bà già lạ hoắc ghé nhà ung dung ngồi ngay bàn ăn dùng bữa sáng với bánh mì trứng chiên, ba muốn bới ra, ngó nghiêng cho biết. Rốt cuộc thì quá khứ của vợ mình có đơn giản như cô ta nói, trong cái lần ba bâng quơ hỏi, “hồi nhỏ chắc em sống khổ lắm?”.

– Đâu có. Tụi em chỉ thiếu cha mẹ thôi, ngoài ra chẳng thiếu gì.

Mẹ trả lời tỉnh rụi, và không có dấu hiệu muốn đi vào chi tiết. Thái độ đó luôn được ba xem là bình thường, trước khi bà già bước vô nhà, mang theo một con mèo tên Chó.

Liên tục tính nhầm sổ sách, một kế toán trưởng nghiêm cẩn với từng con số như ba, cảm thấy bất an như vừa nuốt trộng cây đinh cúc vào bụng. Giờ thì không thấy đau, nhưng nó sẵn sàng đâm thủng từ bên trong bất cứ lúc nào. Ba ước gì con người ta giống những con số, rạch ròi, chỗ nào không khớp nhau cũng tìm được nguyên do. Ngờ ở đâu, sẽ tìm được đáp án ở đó. Chúng không mù mịt như câu hỏi, bà già nọ, rốt cuộc có phải là ruột thịt với mẹ không.

Những câu hỏi không thành lời khoét thành một lỗ sâu hoắm trong lòng ba, dần rộng như một cái vực nhìn không thấy đáy. Ba hay lén dõi theo mẹ, nhiều hơn cả hồi mới cưới, đầu đầy những hình dung mà ba tự thấy là điên rồ nhưng không sao kìm giữ được, người phụ nữ hát khẽ bên trong phòng tắm với con mèo xám canh chừng ngay bên cửa, cô ta có gì đang che giấu không, có cái đuôi nào không, có vết sẹo nào mà ta chưa biết.

Chẳng có gì bảo đảm sẽ không có chuyện một bữa nào đó từ công ty về, ba thấy mẹ đang bắt chí gỡ ghẻ cho thằng bé tóc cháy vàng nào đó, và biểu thằng nhỏ, chào ba đi con. Hay, một người đàn ông lạ mặt cũng xuất hiện theo cách tương tự. Ba nghĩ vậy, trong lúc ngắm mẹ trộn nước thịt kho vô phần ăn của Chó, tức con mèo của một bà già ăn xin bỏ lại, chăm chút như nấu phần cháo cho Bi. Cô ta từ tâm đến vậy sao? Không tính toán một chút nào, với những kẻ lạ qua đường?

Bị ý nghĩ lạ xỏ mũi, ba đi xa tới mức thẳng tới bệnh viện, với mẫu cuống rốn của Bi, vốn được mẹ phơi khô cất giữ trong tủ áo, làm một giám định huyết thống.

Mẹ tìm thấy tờ giấy báo kết quả trong túi quần, lúc lộn ra giặt.

Trước đó, có lần mượn say, ba giằng con cá heo cháo lòng khỏi tay mẹ, ném đi, hỏi gằn “Nói mau, Quới là thằng nào ?”. Ngay lập tức ba phát hiện ra đó là câu hỏi thừa. Giống như đọc bộ hồ sơ gốc của cô bé Nguyễn Thị Ngà ở viện trẻ bị bỏ rơi, ngó đứa bé rầu rĩ, mắt nhìn xuống trong tấm hình, ba thấy chẳng có nét nào giống vợ mình. Ba không chắc đó là mẹ hay Ngà nào khác. Chắc mẹ hiểu mình có nói gì thì cũng không được xem là sự thật, nên nín thinh nhặt Quới và ẵm Bi ra phòng khách ngủ. Con mèo kêu một tiếng dài ngao ngán rồi trễ nãi bước theo. Cùng lúc có hai ý nghĩ rượi men bia cũng lảo đảo hiện ra. Một, cô ta trốn tránh. Hai, chiếc chiếu đó còn lưu mùi của bà má nổi trôi.

Cho đến giờ, chứng kiến ba mẹ mỗi lần gặp lại đều tỏ ra dè dặt, như người này là một mảnh thủy tinh vỡ, nếu không cẩn thận có thể làm người kia chảy máu, Bi vẫn hay thắc mắc lý do ba mẹ bỏ nhau. Ba hẹn nay hẹn mai. Thật khó để nói với con bé mười lăm tuổi rằng rạn nứt bắt đầu từ một bà già ăn xin ghé đụt mưa trước hàng ba nhà mình, mẹ rủ vào trong ngồi cho đỡ lạnh, rồi thấy bà dơ và đói, mẹ dắt đi tắm và cho ăn. Chẳng ngại ngồi cùng mâm cơm, giữa bữa bà già còn rầy “thịt kho chưa tới nên dai, hồi nhỏ bây nấu nướng tệ, giờ vẫn y chang”.

Mãi mãi, ba vẫn không biết được lúc đó mẹ góp một lời thoại cho vở kịch tưởng tượng, hay thực sự họ đang tắm chung dòng hồi ức, khi nói:

– Được má cằn nhằn, con sướng.

(Ảnh sưu tầm)